Nieuwe (Grote) Kerk, Zierikzee

Voor- en tegenstanders deden niet voor elkaar onder in hun uitgesproken visie. 'Een ietwat gemoderniseerde schuur met een grieksche gevel', schreef de Zeeuwse historicus F....

Pas in 1969 lieten de voorstanders van zich horen. Professor C.A. van Swigchem schreef over 'een zeldzaam voorbeeld van de waterstaatsstijl' en drs. H.P.R. Rosenberg noemde het gebouw 'een unieke verschijning in de neoclassicistische kerkelijke architectuur'.

Ze hadden het allemaal over hetzelfde onderwerp: de Nieuwe of Grote Kerk in Zierikzee. Een kloek gebouw met Toscaanse en Dorische zuilen. Zo'n gebouw dat je niet makkelijk over het hoofd ziet, ook al bezit het geen toren. En toch weet niet iedere om de weg gevraagde Zierikzeeënaar meteen op welke kerk we doelen. Misschien omdat de Nieuwe Kerk al sinds 1971 niet meer als zodanig dienst doet.

Rond het gebouw zijn in de bestrating de afmetingen vastgelegd van de voorganger, de Sint Lievensmonsterkerk. Het moet een basiliek zijn geweest die in grootte wedijverde met de Haarlemse Bavo of de Bossche Sint Jan. In de nacht van 6 op 7 oktober 1832 brandde de kerk nagenoeg tot de grond af. De dader lag meteen op het kerkhof en is er nooit meer vandaan gekomen.

Tot 21 mei 1848 duurde het alvorens dominee Drooglever Fortuijn de nieuwe kerk in gebruik kon nemen. Het faillissement van aannemer/architect Pierre Huijsers, gevolgd door een stroperig juridisch steekspel, legde de bouw bijna acht jaar stil. Omdat zich in verband met rijkssubsidies Waterstaat met de gang van zaken bemoeide, kreeg de toen in zwang zijnde neoclassicistische stijl de bijnaam Waterstaatsstijl.

De lijdensweg van de Nieuwe Kerk was met de voltooiing nog lang niet ten einde. De akoestiek deugde niet, de muur onder het orgel verzakte, de goten bleken ondeugdelijk, het dak was te licht van constructie. Er kwam geen einde aan de problemen en in 1971 dwong geldgebrek de kerkvoogdij zelfs de kerk op te geven.

Lammert Blikman: 'Het gebouw verpauperde helemaal. Ramen werden ingegooid zodat vogels in en uit konden vliegen en zich in de orgelpijpen nestelden.' Blikman is bestuurslid van de Stichting Oude Zeeuwse Kerken, die in 1977 werd opgericht en meteen de helpende hand uitstak. Voor één gulden nam zij de kerk over om die te restaureren.

Als laatste kwam het orgel aan de beurt, een product van de Rotterdamse bouwers Kam en Van der Meulen uit 1848. Blikman: 'Geen zeldzaam orgel, maar wel volgens kenners een bijzonder orgel in combinatie met de ruimte.' Wat ter plekke wordt bevestigd door een vrijetijds-organist: 'Heeft niets over, komt niets tekort. De zachtste registers zijn in alle uithoeken nog te horen.'

Tsja, en nu staat daar in die monumentenstad Zierikzee zo'n kolossaal gebouw een groot deel van het jaar leeg. De kerk veranderen in een theater durfde het gemeentebestuur anderhalf jaar terug onder druk van een actiegroep niet aan. Een 25 tal vrijwilligers beijvert zich om nieuw verval te voorkomen. Soms zijn er exposities of orgelconcerten of treden zangkoren op. Baten en kosten houden elkaar ternauwernood in evenwicht. Blikman: 'Misschien weten nog te weinig mensen dat deze kerk gehuurd kan worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden