Nieuwe generatie eist meer dan voetbal alleen

Hoe kun je als relatief kleine club meedoen in de top? Door slimmer te zijn dan de rest, zo blijkt uit het huidige succes van AZ. De club weet hoe je moet omgaan met 'de spelers van de 21ste eeuw'.

Het managen van 'de spelers van de 21ste eeuw' is de komende jaren de belangrijkste innovatie voor het betaald voetbal. Dat is de stellige overtuiging van Toon Gerbrands (54), algemeen directeur van AZ. 'We moeten vooral begrijpen hoe de generatie van toekomstige voetballers in elkaar steekt, ons openstellen voor invloeden die belangrijk zijn voor jonge mensen', zegt hij.


'Er is een simpele regel: als de spelers het goed doen, zijn er betere resultaten, en als er betere resultaten zijn is iedereen in de club tevreden. We moeten hen dus maximaal laten functioneren.'


Na het weekeinde, als de competitie er op zit, pakken Gerbrands en AZ-trainer Gertjan Verbeek het vliegtuig. Ze gaan zich oriënteren bij clubs in de Australian Football League. 'Deelnemers aan deze competitie hebben allemaal hetzelfde budget. Ze kunnen uiteindelijk alleen van elkaar winnen door beter te trainen, strategisch slimmer te zijn of technisch het beste uit spelers te halen', aldus de directeur.


Het uitstapje past bij AZ, dat groeide uit de luxe van een weldoener, maar zich nu in schaarste wil blijven ontwikkelen. 'Altijd op zoek naar het geheim van succes', luidt het devies van Gerbrands en Verbeek. 'AZ hoeft op geen enkele manier onder te doen voor de concurrentie, behalve als het gaat om geld. We moeten slimmer zijn om anderen voor te blijven.'


Daar slaagt de ploeg goed in. Met een veel kleiner budget dan in de afgelopen jaren doet AZ mee in de top van de eredivisie. Zondag kan de club rechtstreekse plaatsing voor de Europa League veiligstellen.


Veranderde omgeving

'Het managen van de Voetballer van de 21ste eeuw', zo heet de analyse van Gerbrands, die zich liet leiden door een onderzoek van de Engelse rugbybond: Veranderen of sterven.


Hij onderschrijft volledig hun conclusie dat de topsporter van de 21ste eeuw sneller, beter en sterker is. 'Haal oude video-banden uit de kast en je ziet hoe groot het verschil is. Niet alleen in voetbal, maar sport-breed. Als oud-volleybalcoach durf ik te zeggen dat de Nederlandse ploeg die in 1996 olympisch kampioen werd zich nu niet voor de Spelen van 2012 zou kwalificeren. Als je vroeger met een snelheid van 100 kilometer per uur serveerde, was je een grote jongen. Nu haalt iedere speler een snelheid van 120 kilometer.'


Maar bij het verschil in toegenomen fitheid, atletische spierkracht en explosief vermogen blijft het niet. De wereld is complexer, mede door internet en sociale media. 'Daar komt bij dat er van alles om een speler heen hangt, van zaakwaarnemers tot media-adviseurs.'


De zekerheden van vorige generaties verdwijnen. 'Bij ouderavonden blijkt dat bijna de helft van de spelers is opgegroeid in gebroken gezinnen. Daar hebben we mee te maken, zoals we ook moeten omgaan met meer lifestyleproblemen. Je kunt spelers niet meer onder permanente controle hebben. De verleiding ligt bij het verlaten van het stadion om de hoek, van bioscopen, cafés tot gamen. Als club kun je niet denken dat je daaraan wel voorbij kunt gaan.


'Spelers hebben last van keuzestress: er gebeuren zo veel dingen en er is zo veel afleiding dat ze zich afvragen: wat gaan we doen?'


Lifestyleproblemen

Gerbrands besprak de lifestyleproblematiek ooit met de directeur van de Engelse piloten-opleiding, die hem zei dat 'de sport jaren achter liep' op het gebied van scouting, begeleiding en talentontwikkeling. 'Ik kan het me niet permitteren om ook maar één piloot in de opleiding te zien afhaken', zei hij. 'Wat wij doen is ze in de aanloop testen en nog eens testen; vliegen komt later wel. Hebben we ook maar 1 procent van twijfel dan is dat einde verhaal.'


De Engelsen eisen dat er bloed wordt afgenomen van medewerkers, om ze te controleren op verslaving. Ook zouden zij het geen gek idee vinden om topsporters in te toekomst met een gps-systeempje uit te rusten.


'Dat zou volgens hem goed zijn als verdieping van de training. Want moet je als coach niet weten of topsporters zich wel houden aan minimaal acht uur slaap per dag, opdat je de trainingsarbeid optimaal kan afstellen? De pilotentrainer voorspelde dat in ieder geval de grote clubs op termijn hun contracten zullen aanpassen. Er komt in te staan dat bij een miljoenensalaris niet een onbeperkte lifestyle kan horen.'


De conclusie van Gerbrands is helder en duidelijk in de analyse die hij deelt met trainer Gertjan Verbeek en technisch-directeur Earnest Stewart. 'De lifestyleproblematiek is een belangrijke kant van het vak geworden. De speler-van-de-toekomst zal zich niet alleen maar meer focussen op het voetbal, hij kan met skype en de hele wereld over gaan. Voor het management is het de vraag hoe het die groep van 14- tot 18-jarigen in die paar jaar dat ze bij ons topsporter zijn, controleren en sturen?'


Individualisering

Spelers zijn veranderd, volgens de directeur van AZ. 'De motivatie van het talent van de toekomst is vaak minder sterk en variabel. Als ze gemotiveerd zijn en erin geloven doen ze het. Het is niet zoals vroeger, toen ze er blind voor gingen.


'Het zogenoemde Bankras-model van de Nederlandse volleybaltop zou niet meer kunnen bestaan. Kansloos. De huidige generatie laat zich niet opsluiten om alleen maar te trainen, spelen en te slapen. Het moet allemaal in hun plaatje passen.'


Spelers zijn individualistisch en tot op zekere hoogte loyaal. 'Ze zijn gewend op meerdere niveaus te denken, net als in computerspelletjes. AZ is niveau 2 en voor hen lonkt de sprong naar niveau 3. AZ moet daarop inspelen. Wie vroeger bij Ajax had gespeeld, haalde het niet in zijn hoofd naar Feyenoord te gaan. Dat is niet van deze tijd. Je hebt nu je eigen carrière, loyaal ben je tot aan de deur. Dat betekent ook dat afspraken minder waarde hebben.'


Bovendien is er hang naar roem, onder meer als gevolg van de computerspelletjes die ze in hun vrije tijd spelen. 'Ze willen winnen, punten halen en beter zijn dan een ander. Tegelijk verhoogt die druk de faalangst.


'Vroeger zeiden we tegen jonge spelers: 'Ga eerst goed voetballen voordat je interviews geeft. Nu stuur je dat door Twitter en Facebook niet meer. Nieuws over het aantrekken van nieuwe spelers hielden we altijd binnenskamers, maar deze zomer stonden de aankopen van Altidore en Boymans op Twitter voordat we zelf iets naar buiten konden brengen.'


Slimme aanpak

Volgens Gerbrands moet je de nieuwe generatie anders benaderen. 'Ze willen respectvol worden aangesproken, zijn gevoeliger voor conflicten. Autoriteit is geen vanzelfsprekendheid. Na een aanvaring gaan ze zonder een oplossing te zoeken gemakkelijk over tot de orde van de dag. Dat kan dus eigenlijk niet in de topsport, waar je conflicten moet uitspreken. In de zwart-witopvatting van trainers als Louis van Gaal en Gertjan Verbeek mogen conflicten niet voortsudderen maar veel jonge spelers hebben daar geen moeite mee.'


Daarom moeten clubs zich steviger opstellen tijdens onderhandelingen. 'Laat vastleggen dat je iets terug verlangt voor je investeringen.'


De spelers van de toekomst willen overzien wat ze kunnen en vooral moeten. 'Maak daarom geen lange termijnafspraken, daar hebben ze niets mee. Om die reden werkt Gertjan Verbeek met programma's van vijf of zes weken.'


De nieuwe generatie kiest het liefst voor een 3- of 4-jarig contract, vindt een positief imago van de club belangrijk en zoekt uitdagingen en snelle feedback. 'Hoe duidelijker je bent over een aantal zaken, hoe beter het is. Ze lijken zelfstandig en zelfredzaam, maar tonen ook de behoefte aan een veilige omgeving en een vaste structuur.


'Ze willen zich blijven ontwikkelen en geïnspireerd worden. Ze hebben het meeste op met authentiek leiderschap. Geen coaches die mooie praatjes houden, ze willen gewoon de beste: liever leren tijdens hun werk dan op school.'


Oorlog om talent

Er breekt een periode aan die Gerbrands 'The war of talent' noemt. 'Er zijn te weinig goede toppers, dus zal je de strijd om goede spelers moeten winnen door hen een plan voor te leggen en ze voor te houden wat je als club doet om ze beter te maken. Met onze begroting van 25 miljoen kunnen we de strijd niet winnen van echte koopclubs, die werken met budgetten van 250 tot 400 miljoen.


Hij vindt het de taak van AZ om jong talent op te pakken, door te verkopen en daarna een volgende generatie op te bouwen. 'Wat daarbij helpt, is rekening te houden met een ander kenmerk van deze generatie voetballers: ze willen uniek zijn. Dat verklaart ook de veelheid aan tattoos op arm, borst, hals en nek.


'Op een avond met ouders van onze jeugdspelers vroeg ik wat ze ervan vonden als hun zoon onverwacht met een tattoo op zijn lichaam thuis kwam. 80 procent van de ouders zei dat ze er tegen waren. Nadat we hadden verteld welke motieven spelers soms gaven, veranderde hun oordeel. Symboliek is een belangrijk motief. Sommigen slaan door, maar de IJslander Steinsson, die bij ons heeft gespeeld, kon haarfijn uitleggen waarom zijn lichaam getekend was zoals het is getekend.'


Een succesvolle club moet zich aanpassen aan de nieuwe generatie. 'Geloofwaardige visie, korte lijnen, snelle feedback en ruimte geven, dat zijn de pijlers. De richting die wij hebben gekozen is simpel: je kunt met onze hulp hier je opleiding krijgen en in drie jaar alles voor elkaar krijgen voor de volgende stap. Bij ons is iedereen te koop; in principe is daardoor iedereen na drie à vier jaar weg en moet je je elftalposter dus weer vervangen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden