Analyse president VS

Nieuwe fase in machtsstrijd tussen Trump en Democraten: de slag om inzage in zijn financiën

President Donald Trump in Rose Garden van het Witte Huis, Washington. Beeld AFP

Na het Mueller-rapport proberen de Democraten op andere fronten president Trump aan te vallen. Ook via zijn belastingaangifte.

Terwijl het stof van het Rusland-onderzoek nog niet is neergedaald, breidt de strijd om meer informatie over het presidentschap van Donald Trump zich uit naar andere fronten. De Democraten in het congres proberen onder meer via banken en andere bedrijven inzicht te krijgen in de financiën van de president. Die verzet zich daartegen met een gang naar de rechter.

Het begint erop te lijken dat het presidentschap van Trump een test wordt voor de verhouding der machten, dus voor de structurele balans in Washington. Is het Amerikaanse volk, via zijn vertegenwoordigers in Washington, in staat de president en de andere leden van de uitvoerende macht ter verantwoording te roepen? En als de rechterlijke macht daarbij als scheidsrechter te hulp moet ­komen, is die dan zo onafhankelijk als de trias politica voorschrijft?

Concreet gaat het vooral om dagvaardingen die verschillende commissies in het Huis van Afgevaardigden (waar de Democraten sinds ­januari de meerderheid hebben) de afgelopen weken hebben uitgevaardigd naar allerlei betrokkenen en ­instanties om meer te weten te ­komen over het beleid en eventuele misstanden van de regering-Trump. Maar Trump zet zich schrap. ‘We bestrijden alle dagvaardingen’, zei Trump vorige week. Hij vindt ze allemaal politiek gemotiveerd. ‘De Democraten proberen 2020 te winnen.’

De Democraten hebben onder meer gevraagd om aantekeningen van de gesprekken en telefoontjes van de president met buitenlandse leiders; om informatie over de connecties van Trumps schoonzoon Jared Kushner met buitenlandse leiders, om aantekeningen van gesprekken tussen Trump en zijn kabinetsleden; en om de autorisatie van de toegang van Trump-adviseurs tot geheime ­documenten. Ook willen de afgevaardigden het ongeredigeerde rapport van Robert Mueller over de Russische inmenging in de verkiezingen zien.

Rechter

De Democraten hebben ook twee banken en een accountantskantoor om financiële gegevens van Trump gevraagd, waaronder belastingaangiften. Die hadden de banken nodig om hem geld te kunnen lenen voor vastgoedprojecten. De banken willen de informatie geven, maar Trump en zijn kinderen proberen dat nu via de rechter te verhinderen.

‘We gaan niet lijdzaam toezien hoe het Congres de president lastigvalt en zijn macht misbruikt’, zei een van Trumps advocaten in een verklaring.

Het zal niet de laatste juridische procedure zijn, want het is voor de Democraten lastig de dagvaardingen van overheidsfunctionarissen en -documenten tanden te geven. Zo liep de door de Democraten afgekondigde deadline voor de inzage in het ongeredigeerde Mueller-rapport woensdag af – en er gebeurde niets.

De volgende stap die de Democraten nu willen zetten, is een formele aanklacht wegens ‘minachting van het parlement’. Dat is een strafzaak, waar het Openbaar Ministerie (OM) werk van moet maken. Maar of dat gebeurt, met de Trump-gezinde minister van justitie William Barr aan het hoofd van het OM, is de vraag.

Barr kwam donderdag niet ­opdagen bij een hoorzitting die voor hem was gepland in het Huis van Afgevaardigden. Jerrold Nadler, de Democratische voorzitter van de ­betreffende Justitiecommissie, noemde het wegblijven van Barr een nieuwe stap in de ‘aanzwellende aanval op de Amerikaanse democratie’.

Tegenwicht

‘De president van de Verenigde ­Staten probeert wanhopig te voorkomen dat het Congres, een gelijkwaardige tak van de overheid, als tegenwicht kan fungeren voor zijn meest roekeloze beslissingen. Als we nu niet gezamenlijk tegen hem opstaan, ­lopen we het risico nooit meer tegen een president te kunnen opstaan.’

Nadler wil nu ook Barr dagvaarden. Als Barr daaraan niet gehoorzaamt, zal ook dat uitdraaien op minachting van het parlement en dus gerechtelijke stappen. Die zou Barr dan tegen zichzelf moeten zetten.

Dat is onwaarschijnlijk. Woensdag al weigerde hij, tijdens de hoorzitting waar hij wél verscheen, botweg aantekeningen van een telefoongesprek tussen hemzelf en Robert Mueller over te dragen, toen een senator hem daarom vroeg. ‘Waarom zou je ze moeten hebben?’, zei Barr. De senator was met stomheid geslagen.

De situatie van een minister van Justitie die zijn eigen ongehoorzaamheid juridisch moet vervolgen kent een precedent: Eric Holder, minister van Justitie uit het kabinet-Obama. Na een door hem genegeerde dagvaarding (over geweren die onder toezicht van de overheid in handen van Mexicaanse drugsbendes waren gevallen) werd ook hij beschuldigd van parlementaire minachting. Hij weigerde zichzelf te vervolgen, waarna de zaak bij een rechter kwam te liggen. Het duurde vijf jaar voor de rechter een uitspraak deed, en toen (in 2016) was Holder al vertrokken als minister.

Trump heeft al uitgebreide ervaring met rechtszaken. ‘Roy Cohn, zijn advocaat in de jaren zeventig, leerde hem dat je zand kunt gooien in elke vorm van toezicht of handhaving als je ervoor naar de rechter stapt en woeste claims doet tegen de mensen die achter je aan zitten’, zei Timothy O’Brien, schrijver van een boek over Trump, deze week in The New York ­Times. ‘Dat is een les die hij niet is ­vergeten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden