ANALYSEEUROPESE TECHWETTEN

Nieuwe Europese wetten moeten grip op Big Tech krijgen

Europa voelt zich weerloos tegen de macht en invloed van de grote techbedrijven. De huidige Europese regels zijn maar liefst twintig jaar oud, een eeuwigheid in internettermen. Hoog tijd voor een nieuwe set regels om platformen als YouTube en Facebook te beteugelen. 

Populaire platformen als YouTube en Facebook mogen minder makkelijk wegkomen met het argument ‘wij zijn slechts doorgeefluik’, aldus de Europese Commissie. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Populaire platformen als YouTube en Facebook mogen minder makkelijk wegkomen met het argument ‘wij zijn slechts doorgeefluik’, aldus de Europese Commissie.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De Digital Services Act (DSA) moet de ‘fundamentele rechten’ van de Europese burger beschermen, terwijl de Digital Markets Act (DMA) ervoor moet zorgen dat machtige techbedrijven niet nog machtiger worden. Beide voorstellen zijn dinsdagmiddag door de Europese Commissie gepresenteerd.

De huidige regelgeving uit 2000 voldoet niet meer, daarover zijn vriend en vijand het al een tijdje eens. Geen van de nu door de Commissie als ‘zeer groot’ (meer dan 45 miljoen Europese gebruikers) aangeduide platformen bestonden toen al, terwijl problemen als datamacht, desinformatie, filterbubbels en online radicalisering nog niet speelden.

De belangrijkste punten uit de twee wetsvoorstellen:

1. Illegale content (DSA)

Platformen worden nog steeds gezien als tussenpersoon. Maar, stelt de Commissie, dan moeten ze kunnen aantonen dat ze redelijkerwijs geen weet konden hebben van illegale zaken die erop te vinden zijn. Bijvoorbeeld kinderporno, terreuroproepen, hate speech of materiaal waarop auteursrecht berust.

Platformen als YouTube en Facebook mogen minder makkelijk wegkomen met het argument ‘wij zijn slechts doorgeefluik’. Ook moeten gebruikers betere mogelijkheden krijgen om melding te maken van illegale zaken. Daarnaast zullen YouTube en consorten veel transparanter moeten zijn over waarom ze bepaalde video’s of posts hebben weggehaald.

2. Online adverteren (DSA)

Linkse partijen in het Europees Parlement wilden een verbod op gepersonaliseerde advertenties, maar zover is de Commissie niet gegaan. Wel worden de platformen verplicht burgers duidelijk te maken waarom ze een specifieke advertentie te zien krijgen en wat de bron van de advertentie is. Bart Groothuis, VVD-europarlementariër, is tevreden met deze oplossing. Paul Tang van de PvdA vindt het juist een gemiste kans: ‘Hiermee zou je de bijl aan de wortel van het verdienmodel van de techbedrijven zetten. De verstikkende marktmacht van een handjevol Amerikaanse techbedrijven is alleen aan te pakken door het mes te steken in hun perverse verdienmodel.’

3. Desinformatie (DSA)

Bart Groothuis is blij dat ‘desinformatie’ nu wordt benoemd als risico. De grote techbedrijven hebben volgens de liberale europarlementariër ‘hopeloos gefaald’ in hun pogingen het doelbewust verspreiden van foutieve informatie op te lossen. ‘Heel goed dat Europa dit dus oppakt. Eindelijk, zou ik willen zeggen.’ Het is geen gedachtepolitie, benadrukt Groothuis, maar het aanpakken van de verspreiders van desinformatie die als doel hebben schade aan te richten aan de democratie. Wel noemt hij het jammer dat platforms niet worden verplicht elkaar op de hoogte te stellen van desinformatiecampagnes.

4. Persoonlijke aanbevelingen (DSA)

Het is een belangrijk deel van het succes van platformen als TikTok, YouTube, Instagram en Facebook: het voorschotelen van berichten, foto’s en video’s die toegesneden zijn op je persoonlijke interesses. Dit zorgt ervoor dat gebruikers zo lang mogelijk blijven rondhangen. Hierop komt geen verbod, maar de gebruikers moeten wel de eenvoudige mogelijkheid krijgen om uit die algoritmefuik te stappen. Je krijgt dan een chronologisch overzicht. Kim van Sparrentak van GroenLinks noemt dit een ‘mooie stap, maar niet de uiteindelijke oplossing’. Het is volgens haar de vraag of veel mensen de moeite zullen nemen die voorkeuren aan te passen.

5. Zwarte lijst (DMA)

Een bedrijf als Booking.com mag niet langer van hotels eisen dat zij op Booking.com de laagste prijs zetten. Consumenten mogen nooit verplicht worden om via een van de grote poortwachters (zoals Facebook of Google) op een site in te loggen. Amazon mag zijn eigen producten niet bevoordelen boven die van de winkels die van zijn logistiek gebruikmaken. En Google en Apple moeten ook concurrerende appwinkels op hun platformen toelaten. Specifieke namen worden niet genoemd in de wetsvoorstellen, maar Van Sparrentak vindt de ‘zwarte lijst’ met overtredingen concreet genoeg. Hierop staan boetes tot 10 procent van de jaaromzet, dat kan dus in de miljarden euro’s lopen.

6. Opknippen (DMA)

Een van de heikele punten en naar verluidt een groot strijdpunt tussen de meer liberale eurocommissaris Vestager (digitalisering, mededinging) en de strengere Breton (interne markt): moet Europa de mogelijkheid krijgen om machtige techbedrijven op te knippen of niet? Europa lijkt vooral te kiezen voor vooraf ingrijpen in plaats van achteraf corrigeren. 

Als er een vermoeden is dat er een nieuwe poortwachter kan ontstaan (een bedrijf waar andere bedrijven niet omheen kunnen), dan zou een fusie verboden moeten kunnen worden. Een vaak genoemd voorbeeld is de voorgenomen overname van Fitbit door Google. Volgens de oude regels geen probleem omdat de bedrijven zich in zeer verschillende markten begeven. Nieuwe regels zouden er in theorie wel een stokje voor kunnen steken: Google zou dan oppermachtig kunnen worden in de markt van gezondheidsdata.

Als alle maatregelen niet helpen, rest nog een laatste ‘nucleaire optie', zoals Sparrentak het noemt: bedrijven dwingen bedrijfsonderdelen af te stoten. De Commissie maakt er weinig woorden aan vuil, maar het staat er wel, constateert ze met opluchting.  

7. Eenvoudig overstappen (DMA)

Interoperabiliteit is de officiële term. Ofwel: consumenten moeten eenvoudig kunnen overstappen van bijvoorbeeld Facebook naar een nieuw, kleiner (bij voorkeur Europees) alternatief, met medeneming van hun data. Het betekent ook dat consumenten de mogelijkheid zouden krijgen te communiceren tussen verschillende platforms. Zowel Tang als Van Sparrentak betreuren het dat deze interoperabiliteit niet verplicht wordt.

Reacties

Facebook zegt de nieuwe EU-regelgeving te verwelkomen. ‘Wij hebben al langer aangedrongen op het reguleren van schadelijke content’, aldus Facebook. Wel deelt het bedrijf een sneer uit richting Apple: ‘We hopen dat de DMA ook grenzen zal stellen voor Apple. Apple heeft de regie over een heel ecosysteem, van apparaten tot apps en de App Store, en gebruikt zijn macht om ontwikkelaars, consumenten en grote platforms als Facebook te benadelen.’ 

Google is bezorgd dat de voorstellen van de Commissie ‘gericht lijken te zijn op een handvol bedrijven’. De regels zullen het moeilijker maken te innoveren, vreest de techgigant

.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden