Interview Charles Michel

Nieuwe EU-president Michel: ‘Het is tijd voor een Europese Man op de Maan-droom’

Charles Michel Beeld Jonas Lampens / ID

 De nieuwe EU-president Charles Michel (43) vreest een Koude Oorlog tussen de Verenigde Staten en China. Met Europa als betreurenswaardig slachtoffer. Hoe gaat hij dat vanaf zondag in zijn nieuwe functie voorkomen? ‘Leiders zijn geen robots, gevoelens zijn belangrijk.’

‘Het gaat niet alleen om getallen!’ Om elke twijfel uit te bannen, herhaalt Charles Michel de boodschap vijf keer in telkens iets andere bewoordingen. De nieuwe EU-president is overduidelijk niet gediend van het gedram van premier Mark Rutte om de nieuwe Europese meerjarenbegroting te vergrendelen op maximaal 1,00 procent (let op de twee cijfers achter de komma) van het Europees bruto nationaal inkomen.

De spaarzame opstelling van Rutte en een klein clubje collega-premiers, getuigt volgens Michel niet van een brede EU-visie. En juist die is hard ­nodig – ‘dit worden de moeilijkste begrotingsbesprekingen van de laatste decennia’ – om een compromis mogelijk te maken. ‘Ons ambitieniveau kan zich niet beperken tot 1 procent en al dan geen kortingen op de EU-afdrachten. Het gaat ook om waaraan we het geld uitgeven: landbouw, arme regio’s, onderzoek, actie tegen klimaatverandering, de digitalisering van de samenleving. En hoe we het uitgeven: gekoppeld aan respect voor de rechtsstaat en in gevecht tegen fiscale en sociale dumping. Dat vereist een bredere discussie dan die over een paar cijfertjes.’

Michel, tot voor kort premier van België, leidt vanaf 1 december als EU-president de harde onderhandelingen over de meerjarenbegroting (2021-2027) van de EU. Vrijdag krijgt hij van zijn voorganger Donald Tusk symbolisch het voorzittersbelletje waarmee de EU-president de vergaderingen van de regeringsleiders (EU-toppen) opent en afsluit. Sommige EU-ambtenaren menen dat Michel meer gediend is met een hardhouten voorzittershamer.

De meerjarenbegroting is zijn lakmoesproef. Als hij daarover een goed compromis bereikt, zit Michel gebeiteld. ‘Ik zal rationeel opereren, luisteren naar de verschillende belangen en gevoeligheden. Mijn rol is de premiers overtuigen niet alleen op hun nationale bijdrage aan de EU te focussen’, zegt Michel in gesprek met zeven Europese kranten, waaronder de Volkskrant.

Is de 1-procentsbrief van Rutte ­behulpzaam?

‘Duidelijkheid is altijd nuttig. Maar er zijn ook leiders met heel andere opvattingen en het Europees Parlement is aanzienlijk ambitieuzer als het om de getallen gaat. Iedereen zal moeten bewegen om een compromis te bereiken. Vandaar mijn oproep: blijf niet hangen bij de opvattingen van nationale parlementen en nationale kiezers. Het is van groot belang het ­totaalbeeld in ogenschouw te nemen: wat moet de EU doen, welke slagkracht geven we haar? Daarvoor is een compromis over het budget ­nodig en wel zo snel als mogelijk.’

Dus geen 1,00 procent.

‘Het is niet mijn bedoeling in dit eerste prettige interview met u iets te zeggen dat mijn werk de komende weken alleen maar bemoeilijkt. Maar ik weet dat veel regeringsleiders overtuigd zijn van de noodzaak samen te werken op Europees niveau om resultaten te leveren. Elke leider moet een stap zetten, stappen zelfs, anders is een doorbraak niet mogelijk.’

Dus nogmaals: 1,00 percent is niet het eindresultaat?

‘Mijn antwoord is mijn antwoord. U heeft inmiddels begrepen dat ik niks zeg over wat een realistisch compromis is. Dat is nog te vroeg. Het is belangrijk voor mij als nieuwe EU-president het vertrouwen te winnen van mijn collega’s. Zij moeten in beslotenheid hun onderhandelingsruimte kunnen aangeven. Ik mag daar geen misbruik van maken.’

Michel is met 43 jaar de jongste EU-president tot nog toe. Hij is ook de eerste Erasmusstudent (EU-uitwisselingsprogramma, Michel studeerde in 1998 zes maanden aan de Universiteit van Amsterdam) die nu de EU leidt. Dat zijn voorganger Donald Tusk de positie van EU-president onlangs als ‘chef Bureaucratie’ typeerde, neemt Michel voor kennisgeving aan. Net als de opmerking van Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker dat het om een parttimebaan zou gaan.

‘Ik ben het met beiden niet eens. Integendeel zelfs, ik heb als premier het belang van de Europese Raad (EU-toppen, red.) zien toenemen alsook de noodzaak die vergaderingen niet alleen technisch maar ook politiek voor te bereiden. De Europese Raad is geen bureaucratisch instituut, als 28 regeringsleiders elkaar ontmoeten is dat per definitie een politieke zaak. Ik wil als voorzitter het Europese project een sprong voorwaarts laten maken. Daar is komende maanden een unieke kans voor, samen met Ursula von der Leyen als nieuwe Commissievoorzitter en de pro-Europese krachten – meer dan verwacht – in het Europees Parlement.

‘Ik ben niet naïef, ik weet dat er hindernissen zijn, maar ik bespeur een sterke politieke wil bij de leiders – sterker dan zichtbaar is in de media – om vergaande besluiten te nemen. Ze weten dat het moment nu daar is. Klimaatverandering is hét onderwerp voor mijn eerste EU-top in december. Ik hoop dat we dan afspreken dat Europa in 2050 het eerste klimaatneutrale continent van de wereld is. Dit kan het Europese ‘Man naar de Maan’- project worden, van Europa de wereldleider maken bij groene technologieën. Dat is zeer ambitieus maar ook een mogelijkheid om jongeren te overtuigen dat de EU cruciaal is voor hun toekomst.’

Klimaatneutraal in 2050 vergt pijnlijke en kostbare maatregelen nu. Loopt dat niet vast in tijdens de EU-top volgende maand?

‘Veel lidstaten zijn voor, andere twijfelen over de haalbaarheid of vragen financiële steun. Wat ik zeker weet is dat we zonder ambitie niets bereiken. De EU wordt al te lang gebrek aan ­visie verweten.’

Een ander hoofdpijndossier: ­migratie. Hoe wilt u de impasse van de afgelopen drie jaar doorbreken? De aantallen migranten op weg naar Europa nemen weer toe.

‘Mijn hoofddoel is eenheid van de EU. En migratie is een gevoelige, splijtende kwestie. Ze is gebruikt door populistische partijen om verdeeldheid te zaaien. Het heeft geen zin leiders in Brussel in de hoek te duwen om een besluit af te dwingen. Nodig is een betere bewaking van de buitengrenzen. Daar is al vooruitgang geboekt maar er is meer nodig, ook meer geld. Verder is er solidariteit nodig tussen de EU-landen, niemand uitgezonderd. En samenwerking met Afrikaanse landen. Het terugkeerbeleid moet effectiever, ­anders hebben we echt een probleem.’

Ook op buitenlands beleid geen gebrek aan ambitie bij u: waarom moet de EU een wereldspeler ­worden?

‘Er dreigt een nieuwe Koude Oorlog, die tussen de Verenigde Staten en China. Het risico bestaat dat Europa de collateral ­damage van deze Koude Oorlog wordt.

Ik denk niet dat het de Europese lots­bestemming is om de junior partner te worden op internationaal niveau. We zijn een markt met 500 miljoen consumenten, we hebben democratische waarden en belangen die we moeten behartigen. We hebben een duidelijke visie nodig op wat we willen met Afrika, China, de VS, het Verenigd Koninkrijk. De EU moet steviger optreden in de wereld, niet agressief maar assertief. Daarover wil ik volgend jaar een serieus debat met de leiders, over een Europese buitenlandstrategie. Voorwaarde is dat ze allemaal over dezelfde informatie beschikken. Aan ­tafel moet er vertrouwen zijn dat ze die informatie kunnen delen.’

U wordt gezien als een Macron-man. Bevalt dat label?

‘België grenst aan Frankrijk dus een zekere voorkeur is begrijpelijk. Maar misschien een nieuwtje: de eerste regeringsleider die me vroeg ‘Charles, heb je interesse in een Europese topbaan’, was niet Macron. Het was Merkel die me al maanden vóór de topjobs verdeeld werden, hierover benaderde. En ik ben unaniem verkozen door alle leiders. Frankrijk en Duitsland zijn belangrijk maar niet genoeg om besluiten te nemen.’

Hoe gaat u straks om met Poolse en Hongaarse premier die systematisch de rechtsstaat ondermijnen?

‘De rechtsstaat is het fundament van de EU. Daarom ben ik blij met het Commissievoorstel alle lidstaten ­regelmatig hierop te beoordelen. Verschillende EU-landen hebben het idee dat zij onheus worden beschuldigd, dat hun argumenten er niet toe doen. Het is van groot belang de percepties in de lidstaten te begrijpen. Wat in Brussel als detail wordt beschouwd, is soms onderwerp van verhit debat in een lidstaat. Ik maak me zorgen dat als we die nationale dimensie ­negeren, de Brusselse besluitvorming stilvalt.’

De eerste EU-president Van Rompuy werkte vooral achter de schermen, Tusk schuwde de provocatie niet. Wat voor EU-president wordt u?

‘In medio virtus, oftewel: soms zal ik afwachten, soms gas geven. Mijn eerste prioriteit is vertrouwen tussen de leiders opbouwen. Eenheid creëren om beslissingen te nemen. Ik ben een teamspeler maar dat weerhoudt me er niet van af en toe luid en helder mijn standpunt te verkondigen.’

U herhaalt steeds de noodzaak van vertrouwen opbouwen tussen de regeringsleiders. Wat is afgelopen jaren fout gegaan?

‘De moeilijkste discussies waren die over migratie. Van een dialoog was geen sprake meer, er werden korte zinnen gewisseld, simpele redeneringen. Er was grote nervositeit en verwijdering tussen de leiders. Paradoxaal genoeg heeft de Brexit daar verandering in gebracht, de sfeer is nu beter dan twee, drie jaar geleden. En dat is hard nodig. Willen de leiders in december moedige besluiten nemen over bijvoorbeeld het klimaat, dan moeten ze elkaar kunnen vertrouwen. Ze moeten weten dat als ze nu iets toegeven, ze over een paar maanden gesteund worden. Dat is een belangrijk psychologisch mechanisme. En de EU is een menselijk avontuur, gemaakt door mannen en vrouwen. Leiders zijn geen robots, ­gevoelens zijn belangrijk.’

Wat is een eenvoudiger baan: premier van België of EU-president?

‘Ik laat u dat over een jaar weten. Mijn Belgische ervaring als politieke bruggenbouwer zal me zeker van pas komen. Met Vlaanderen dat meer naar het noorden kijkt, naar Nederland, en Wallonië naar Frankrijk, Italië en Spanje is België een soort mini-Europa. Ik weet dat ik op problemen, obstakels, frustraties en irritaties zal stuiten, maar ruim zestig jaar na het Verdrag van Rome is er een nieuw momentum in Europa. Ik ben zeer gecharmeerd van een ‘Man op Maan’-project, een Europese ambitie. Een gezamenlijke droom die we waarmaken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden