Nieuwe commissie gaat privacy van burgers toetsen bij aftappen internetdata

Het kabinet breidt de nieuwe wet op de inlichtingendiensten uit met een onafhankelijke toetsingscommissie. Deze commissie moet per geval gaan beoordelen of het onderscheppen van internet- en telefoonverkeer effectief is en niet in strijd is met privacy van burgers. Een dergelijke toets ontbrak in een vorige versie van het wetsvoorstel, wat daardoor gedoemd was te stuiten op Europese bezwaren.

Protest tegen de FBI, die Apple probeerde te dwingen hen toegang tot een iPhone te geven. Beeld epa
Protest tegen de FBI, die Apple probeerde te dwingen hen toegang tot een iPhone te geven.Beeld epa

Ministers Plasterk van Binnenlandse Zaken en Hennis van Defensie maakten in juli vorig jaar een nieuw pakket aan bevoegdheden voor de diensten bekend. De nieuwe wet moest de huidige wet uit 2002 vervangen. De belangrijkste wijziging: toegang tot 'kabelgebonden' communicatie, dataverkeer via de glasvezelkabel. De diensten moeten in dit digitale tijdperk hun schepnet kunnen uitgooien in de omvangrijke zee van emails, sociale media, mobiel belverkeer en digitale berichtendiensten als Whatsapp.

Hoewel een meerderheid in de Kamer voorstander is van het uitbreiden van de gereedschapskist van de diensten, stuitte het voorstel op grote zorgen over effectiviteit en privacy. Ook geraadpleegde burgers en organisaties maakten gehakt van de plannen. Het ongericht verzamelen van data zonder rechterlijke toets schendt het recht op privacy, was de teneur. Het wetsvoorstel was onverenigbaar met Europese mensenrechtenverdragen, concludeerde onderzoekers van het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam.

Stoere persberichten

De ministers zeggen die zorgen nu te ondervangen door een toetsingscommissie toe te voegen aan hun wet. 'Voordat een interceptie wordt uitgevoerd, is toestemming van een onafhankelijke commissie met rechterlijke achtergrond nodig.' Ook komt in de wet een beperkte bewaartermijn voor verzamelde data en een zelfstandige klachteninstantie. Met deze toevoegingen moet het wetsvoorstel het oordeel van de Raad van State doorstaan. Het kabinet verwacht het voorstel nog voor de zomer naar de Kamer te kunnen sturen.

D66-Kamerlid Kees Verhoeven 'moet nog zien' of die optimistische planning wordt gehaald. De Raad van State zou best eens twee maanden nodig kunnen hebben voor haar oordeel. Hij ergert zich aan de stoere persberichten van het kabinet terwijl hij als Kamerlid nog maanden moet wachten op het daadwerkelijke wetsvoorstel.

Zijn partij heeft vooral bedenkingen bij de effectiviteit van de wet. Hij vreest voor een 'sleepnet' waarmee de diensten enorme hoeveelheden communicatie kunnen onderscheppen. 'Meer data is niet de oplossing, diensten moeten beter omgaan met data. Vaak blijkt achteraf dat terroristen al bekend waren bij de diensten, maar schortte het bijvoorbeeld in de uitwisseling van informatie.'

'Woordenspelletje'

Ot van Daalen van het Amsterdamse Instituut voor Informatierecht is niet gerustgesteld door de woorden van de ministers. Hij pleitte in een advies voor een 'rechterlijke toets'. Het kabinet rept over een commissie 'met rechterlijke achtergrond'. Van Daalen: 'Het is opvallend dat er niet gewoon staat: rechters, punt.'

De bewering dat de diensten alleen op basis van verdenkingen 'doelgericht' data mogen onderscheppen, noemt hij een 'woordenspelletje'. 'Het kabinet wekt de indruk dat dat minder erg is. Je plakt er een mooi label op, maar kunt nog steeds ongericht aftappen. De vraag blijft: hoe groot is de groep waarvan je gegevens verzamelt?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden