Nieuwe burgemeesters Spanje: links en activistisch

De regerende conservatieven in Spanje zijn de macht op lokaal niveau kwijt: in Madrid, Barcelona en elders zijn linkse burgemeesters aangetreden.

De inhuldiging met ambtsketen en staf van Colau in Barcelona. Beeld AFP, Demotix

Met de benoeming van de nieuwe gemeentebesturen is zaterdag de politieke kaart van Spanje volledig veranderd. De conservatieve regeringspartij van premier Rajoy, die na de regionale en gemeenteraadsverkiezingen vorige maand vrijwel overal zijn absolute meerderheid verloor, moest daarbij voor een belangrijk deel zijn macht inleveren aan linkse coalities gesteund door de straatprotestpartij Podemos. De hoofdsteden Madrid en Barcelona hebben beide sinds zaterdag een vrouwelijke burgemeester die gesteund wordt door Podemos.

Burgemeester Manuela Carmena van Madrid werd vanaf straat door honderden aanhangers toegejuicht met de strijdkreet ('Ja, we kunnen') van de partij terwijl ze haar inaugurele reden hiel in het stadhuis. Zij beloofde de aanpak van de huizenontruimingen, het scheppen van banen bij de gemeente en maatregelen tegen ondervoeding bij schoolkinderen. Carmena sprak de hoop uit om ook samen te werken met de conservatieve oppositie. Maar oppositieleider Esperanza Aguirre noemde de burgemeester 'radicaal' en hekelde de grote invloed van de Podemos-partij.

Ommezwaai

In Barcelona beloofde burgemeester Ada Colau een ommezwaai. 'We gaan op zoek onder de tapijten van het stadhuis', zei Colau, met een verwijzing naar de aanpak van corruptie en het weinig doorzichtige beleid van de gemeente. Bij de inhuldigingsceremonie waren actiebewegingen waarin de nieuwe burgemeester een rol heeft gespeeld prominent aanwezig.

Ook andere toonaangevende steden in Spanje zijn in handen van linkse coalitiebesturen gekomen, zoals Valencia, Zaragoza, La Coruña en Cádiz, na vaak decennialang bestuurd te zijn geweest door de conservatieve partij. Veel van de besturen hebben daarbij actiepunten van Podemos op de agenda gezet, zoals het stopzetten van ontruimingen van mensen die hun hypotheek niet meer kunnen betalen, het terugdraaien van privatiseringen van publieke diensten en hulp aan gezinnen die door de crisis niet langer kunnen rondkomen.

Voor de conservatieve Partido Popular, die stevig verloor bij de verkiezingen maar vaak nog wel met een klein verschil de meeste stemmen behaalde, geldt het verlies van de toonaangevende steden als een indicatie voor de landelijke verkiezingen eind dit jaar. Het aantreden van Colau in Barcelona is ook een zware slag voor de Catalaanse afscheidingsbeweging. Colau heeft al laten weten dat ze daarvan geen lid wordt.

De inhuldiging met ambtsketen en staf van Carmena in Madrid.

Profielen: Wie zijn de nieuwe burgemeesters?

Manuela Carmena : Rode rechter leidt Madrid

Manuela Carmena (71) wist met haar winnende lokale coalitie Ahora Madrid op verrassende manier te winnen, vooral omdat ze ondanks haar lange loopbaan geen bekend gezicht is. Deze juriste en voormalig rechter was al in 1965 onder dictator Franco actief in de toen nog ondergrondse communistische partij. Het sterk opkomende Podemos is een van de bewegingen die Ahora Madrid steunen, maar Carmena heeft duidelijk gemaakt dat ze geen verlengstuk van deze partij wil zijn.

In presentatie en aanpak is de burgemeester in elk geval in alles tegenhanger van haar conservatieve voorganger Ana Botella, de steile en onhandig communicerende echtgenote van de voormalige premier Aznar. Geen hoge hakken en nette mantelpakjes, maar platte instappers en broekpakken van Zara. De nieuwe burgemeester verplaatst zich per metro naar haar werk. Als gepensioneerd rechter is ze uitbaatster van een winkeltje in kinderkleren - gemaakt door gevangenen die hun straf uitzitten - in de hippe wijk Malasaña. Carmena wil een 'decente en dynamische stad'.

Verder wil ze snel stoppen met de huisuitzettingen van mensen die hun hypotheek niet meer kunnen betalen, geen privatisering meer van gemeentelijke diensten, licht en elektriciteit voor gezinnen die hun rekening niet meer kunnen betalen, gegarandeerde medische hulp voor immigranten zonder papieren, banen voor langdurig werklozen en jongeren, meer sociale huurwoningen door de inzet van de leegstaande gebouwen in de handen van de banken, meer controle en heronderhandeling van de gemeentelijke schulden en uitgaven aan contracten met bedrijven, gegarandeerde maaltijden voor kinderen ook buiten de schooldagen en een drastische aanpak van de schrikbarende luchtvervuiling in Madrid.

Grootste uitdaging voor Carmena lijkt dat ze voor het uitvoeren van dit programma veel geld moet uitgeven en niet echt duidelijk is waar dit vandaan moet komen.

De inhuldiging met ambtsketen en staf van Colau in Barcelona.

Ada Colau

Kraakster nu politiechef Barcelona

Ada Colau (41), aanvoerster van het lokale 'burgerplatform' Barcelona en Comú, kan met recht het gezicht worden genoemd van het straatprotest tegen het bezuinigingsbeleid van de conservatieve regering van premier Rajoy. Colau kreeg landelijke bekendheid als oprichtster van het 'platform van hypotheekslachtoffers' dat het opnam voor de honderdduizenden gedupeerde huiseigenaren in Spanje die hun hypotheek niet meer kunnen betalen.

Met protestblokkades tegen de politie, acties op de stoep bij banken en juridische steun helpen de platforms ontruimingen te voorkomen. Colaus achtergrond in de Barcelonese krakersscene, de antiglobalisering en later in de beweging 15-M - het Spaanse origineel van Occupy - maakte van deze voormalige actrice in televisieseries een fulltime activiste. Als burgemeester gaat ze nu over dezelfde politie die haar ooit als actievoerster arresteerde bij een protestblokkade voor een bank. Het programma van Colau heeft veel gemeen met dat van haar Madrileense collega. Er moeten onderhandelingen komen met de grote banken en investeringsfondsen om het probleem met de hypotheken op te lossen en leegstand om te zetten in sociale verhuur.

De gemeente moet zelf meer huizen van de banken kopen. Colau wil de privatisering van de gemeentelijke diensten terugdraaien. Er komt een noodplan dat snel duizenden banen moet creëren, vooral in het huizenherstel en buurtwinkels. Colau wil een rem zetten op de ongelimiteerde groei van hotels en toerisme in de stad. De gemeente gaat meer investeren in het openbaar vervoer. Het mes wordt gezet in de privileges en inkomens van de gemeentebestuurders: de officiële auto's met chauffeur verdwijnen, net als de riante onkostenvergoedingen. Colau gaat 2.200 euro per maand verdienen, een kwart van het salaris van haar nationalistische voorganger. En de speciale oproerpolitie van Barcelona wordt ingekrompen ten faveure van meer buurtagenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden