Profiel Sybrand Buma

Nieuwe burgemeester Leeuwarden Sybrand Buma: steile patriciër die het CDA weer vaste grond onder de voeten gaf

CDA-leider Sybrand Buma is donderdagavond benoemd tot burgemeester van Leeuwarden. Zijn visie leek niet altijd samen te vallen met klassieke CDA-waarden, maar onder Buma’s leiding werd de partij weer een factor van betekenis.

Sybrand Buma Beeld Aurélie Geurts

Sybrand Buma zal misschien worden herinnerd als de man die het CDA met vaste hand een conservatieve koers liet varen. Dan wordt zijn HJ Schoo-lezing aangehaald, waarin hij sprak over de gewone Nederlanders die boze burgers waren geworden. Dan zal het gaan over het Wilhelmus dat op alle scholen verplicht moet worden gezongen. Of over de maatschappelijke diensttijd voor jongeren, die maar niet van de grond wil komen.

Buma’s visie leek niet helemaal samen te vallen met alles waar het CDA ook voor staat: compassie, solidariteit, empathie, mededogen. Het is hem in sommige geledingen van de partij niet in dank afgenomen dat hij het CDA een tijdlang oogkleppen opzette: dit is de koers, iets anders gaan we nu niet doen.

Bij dat al is het goed even terug te keren naar 2012, het moment dat Buma de leiding van de partij op zich nam. Het CDA had tot verdriet van heel veel leden geregeerd met de PVV als gedoogpartner, was daar in de verkiezingen vreselijk voor afgestraft en moest zichzelf met dertien Kamerzetels opnieuw gaan uitvinden: waarom is het belangrijk dat het CDA bestaat? Kan het ook zonder?

Over dat proces van wederopbouw zou een boek te schrijven zijn. Het begon met de gedecideerde wijze waarop Buma de verkiezingen om het partijleiderschap won. Daarna was Buma zo wijs om Mona Keijzer, de tegenkandidaat, als running mate te omarmen. Dit duo – man en vrouw, calvinist en katholiek – moest in elk geval naar buiten toe het nieuwe CDA symboliseren.

Eigenlijk begon het CDA helemaal van voren af aan. De veteranen – Hillen, Hirsch Ballin, De Hoop Scheffer, Balkenende – mochten van buitenaf toekijken hoe nieuwelingen de partij ter hand namen. Bijna de voltallige oude fractie zwaaide af, de fractie van dertien leden telde acht nieuwelingen.

Opgewekte vrijbuiters

Het nieuwe CDA manifesteerde zich als een opgewekt clubje vrijbuiters aan het Binnenhof – een rol die de partij nog nooit gespeeld had. Het moet lekker zijn geweest daar deel van uit te maken: er kon veel, Buma gaf zijn fractie de ruimte. Regeren was totaal niet aan de orde, desnoods zou het CDA nog een periode overslaan alvorens weer aan te haken. Ook gedogen zoals D66, ChristenUnie en SGP ging te ver. Het CDA zou beleid steunen waar het zich in kon vinden, maar verplichtte zich tot niets. ‘Verantwoordelijkheidsvakantie’, was de typering die premier Rutte eraan gaf.

Buma profileerde zich als controleur van de macht met harde aanvallen, ook op de stijl van de premier, een man die ‘een bananenschil als verse banaan weet te verkopen’ en ‘cynische politiek’ bedreef. Het CDA wilde uit de buurt blijven van de achterkamertjes.

Intussen kreeg onder leiding van Buma de herbronning gestalte. ‘Oppositie is geen tocht door de woestijn, maar een oase waar men kracht opdoet’, zou hij er later over zeggen. De partij moest zich opnieuw uitvinden en de kernwaarden herijken. Hij zorgde dat hij de partijcoryfeeën onder handbereik hield, maar nodigde ook jong talent uit in Den Haag. Hugo de Jonge en Wopke Hoekstra zijn daar prominente voorbeelden van; zij kregen al snel belangrijke posities.

Cv

1965 In Workum geboren als Sybrand van Haersma Buma
1983 Studie Nederlands recht, Groningen
1986 Volbrengt Elfstedentocht
1989 Studie internationaal recht, Cambridge
1990 Stafjurist Raad van State
1992 Ambtenaar ministerie van Binnenlandse Zaken
1994 Juridisch medewerker CDA-fractie
2002 Lid gemeenteraad Leidschendam-Voorburg
2002 Lid Tweede Kamer
2010 Voorzitter CDA-fractie
2012 Politiek leider CDA

Buma woont in Voorburg, is getrouwd en vader van twee kinderen.

Wennen

Buma was aanvankelijk geen vanzelfsprekende leider. Het CDA moest wennen aan de wat steile patriciër met Friese wortels, die niet de souplesse had van Rutte en Pechtold, of de aaibaarheid van Roemer en Klaver. Hij had niet de dringende behoefte langs deuren en markten te gaan, zoals Samsom. En was al evenmin een echte volkstribuun: Buma op een partijcongres, dat hield iets ongemakkelijks.

Wat hij wel werd: een scherp debater, die kon leunen op een grondige dossierkennis en daarmee ook tegenstanders als Wilders kon pareren. Dat combineerde hij met voor het Binnenhof ongebruikelijke eigenschappen. Om te beginnen een opmerkelijk gevoel voor humor, waarmee hij mensen op het verkeerde been kan zetten. Daar hoort ook zelfspot bij; Buma verstaat de kunst zijn eigen positie te relativeren. 

Buma is ook in zijn lange jaren aan het Binnenhof niet op leugens betrapt. Liever niets zeggen dan onwaarheid vertellen. Waar Pechtold zijn ruim van tevoren geplande vertrek glashard bleef ontkennen, hebben Buma en zijn omgeving altijd gezwegen over een mogelijke overstap naar Leeuwarden. En hij behoort tot het selecte clubje parlementariërs dat zijn privéleven zorgvuldig bewaakt. Zelfs toen de CDA-leider voor een campagne thuis werd gefilmd, zat hij in z’n eentje aan de ontbijttafel. Alleen over zijn voorouders is hij openhartig.

Ruggegraat

De verkiezingsuitslag van 2017 – 19 zetels – kon als een bescheiden succes worden gevierd, al was dit het op een na slechtste resultaat aller tijden. Nog voordat de formatie van Rutte III begon, stond vast dat het CDA met de VVD de ruggegraat van het nieuwe kabinet zou vormen. Ook dat proces verliep zonder grote rimpelingen. De CDA-bewindspersonen – Grapperhaus, De Jonge en Hoekstra - behoren tot de meest markante figuren in het kabinet.

Intussen zou Buma – net als Pechtold en Segers – in de Kamer blijven om de identiteit van zijn partij te bewaken. Desondanks liep het regeerakkoord al snel blutsen op: kinderpardon, klimaatdebat, dividendbelasting – het pakte allemaal anders uit dan bedoeld. Dat dit nauwelijks aan Buma kleeft, is niet per se zijn eigen verdienste. De koers van de partij wordt verlegd, dit keer eerder ondanks dan dankzij de partijleider. Kinderpardon en studieleenstelsel werden van onderaf gecorrigeerd. Hoekstra en De Jonge tonen zich voorstander van meer beteugeling van de vrije markt. De eurosceptische toon die dominant was in de partij, ook bij europarlementariërs, maakt plaats voor een positiever getoonzet verhaal over Europa.

Zo dient zich een natuurlijk moment aan om plaats te maken. Buma heeft de partij weer vaste grond onder de voeten gegeven. De laatste maanden is zijn stem op het Binnenhof al gedempt. Het voorbereidende werk is gedaan, schandalen en diepe onenigheid zijn uitgebleven en er staan opvolgers klaar die de potentie hebben een bredere categorie kiezers aan te spreken. Het CDA is weer een factor van betekenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden