INTERVIEW

Nieuwe begrotingstsaar laat teugels niet vieren

Dat grote landen van Brussel meer mogen zondigen dan kleine, zal de nieuwe begrotingstsaar Valdis Dombrovskisaltijd ontkennen. Met welke boodschap komt hij dinsdag naar Den Haag?

Valdis Dombrovskis, Europees Commissaris (Euro). Beeld afp

Er is geen sprake van dat de Europese Commissie de hardheid van de euro offert op het altaar van de glibberige dagelijkse politiek. Suggesties van de Nederlandse minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem dat een gepolitiseerde Commissie steeds vaker een oogje dichtknijpt bij ontsporende nationale begrotingen, zijn nergens op gebaseerd. Europees Commissaris Valdis Dombrovskis (Euro) zal het hem en premier Rutte dinsdag tijdens een bezoek aan Den Haag in heldere bewoordingen vertellen.

Niet op hoge toon of met de vuist op tafel. Integendeel, Dombrovskis is een archetypische Let: zacht sprekend, kort van stof en bovenal onverstoorbaar. 'De Commissie waakt over het naleven van alle Europese Verdragen, ook het Stabiliteitspact. Dat is precies wat ik doe.'

Het zijn geen eenvoudige tijden voor de conservatief-liberale Dombrovskis, de opvolger van 'budgettsaar' Rehn. Een deel van de ministers van Financiën is hervormings- en bezuinigingsmoe; anderen, onder wie Dijsselbloem en zijn de Duitse collega Wolfgang Schäuble, allerminst. Ondertussen predikt voorzitter Jean-Claude Juncker het evangelie van de 'politieke Commissie' waarin Dombrovskis dan weer is neergezet als tegenwicht voor de socialist Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken).

'Alle begrotingsbeleid is politiek, zowel in de lidstaten als in Brussel', zegt Dombrovskis. 'Het feit dat de Commissievoorzitter lijsttrekker was bij de Europese verkiezingen, geeft aan dat zeker die functie een meer partijpolitieke zaak is geworden. Maar er is geen tegenstelling tussen een politieke Commissie en het waarborgen van de begrotingsregels. De oordelen van de Commissie over alle nationale ontwerpbegrotingen zijn unaniem door de ministers overgenomen. We doen het dus kennelijk zo slecht nog niet.'

Zie hieronder hoe Nederland en 5 andere landen de Europese regels overtreden en wat begrotingstsaar Dombrovkis daarvan zegt (klik op de bolletjes voor een volgende graphic en een citaat).

CV Valdis Dombrovskis

1971 Geboren op 8 augustus in Riga, Letland

1995 Bachelor economie voor ingenieurs, Technische Universiteit Riga

1996 Masters Natuurkunde, Universiteit van Letland

2001-2002 Hoofdeconoom monetaire zaken, nationale bank van Letland

2002-2004 Minister van Financiën van Letland

2004-2009 Lid Europees Parlement

2009-2014 Premier van Letland

2014-heden Vicevoorzitter Europese Commissie, belast met de euro en de sociale dialoog

Dijsselbloem wil dat een onafhankelijk planbureau die ontwerpbegrotingen gaat beoordelen. Dat is een motie van wantrouwen aan het adres van de Commissie. Wat gaat u hem vandaag zeggen?

'Dat wij uitvoeren wat is afgesproken in het door de Europese regeringsleiders goedgekeurde 'vijfpresidentenrapport' (blauwdruk voor de toekomst van de eurozone, red.). Dat voorziet in de oprichting van een nieuwe onafhankelijke Begrotingsraad.'

Die raad geeft advies. Dijsselbloem wil het begrotingsoordeel weghalen bij de Commissie, dat gaat veel verder.

'Maar dat is niet wat de 'vijf presidenten' hebben geschreven, en een ervan was Dijsselbloem, in zijn functie als Eurogroepvoorzitter. De rol van de Commissie bij het naleven van het Stabiliteitspact is overigens vastgelegd in het Verdrag. Ik heb geen voorstel van Dijsselbloem gezien om het Verdrag te veranderen.'

Dijsselbloem spreekt met twee tongen?

'Dat zeg ik niet. Ik zeg alleen dat wij het vijfpresidentenrapport volgen. Dat verschilt inderdaad wezenlijk van wat Dijsselbloem onlangs heeft geopperd. Ik heb al discussies met hem gehad over de regels voor de nieuwe raad. Hij wil het secretariaat volledig buiten de Commissie houden. Mij lijkt dat niet praktisch. Maar het belangrijkste voor mij is het mandaat van de experts in die nieuwe raad en hoe hun onafhankelijkheid wordt gewaarborgd.'

U voelt geen spagaat tussen uw rol als 'politiek Commissaris' en die van scheidsrechter over de begrotingen. De feiten wijzen op iets anders. Frankrijk heeft ondanks vier jaar uitstel nog steeds een financieringstekort van meer dan 3 procent. Druist dat niet op zijn minst in tegen de geest van het pact?

'Frankrijk heeft uitstel tot 2017 gekregen om zijn tekort onder de 3 procent te krijgen liggen. Mijn boodschap aan Parijs is heel duidelijk: dat doel moet worden gehaald. In 2015 presteerde Frankrijk iets beter dan verwacht: het nominale tekort kwam op 3,8procent in plaats van de verwachte 4procent. Maar de onderliggende structurele verbetering schiet duidelijk tekort. Parijs moet voor 2017 meer doen: het kan de uitgaven verlagen, inkomsten verhogen of verder hervormen. De Commissie zal de voorbereiding van de Franse begroting voor 2017 zeer nauwgezet volgen, dit najaar is cruciaal. Helaas heeft Frankrijk zijn meevaller uit 2015 niet ingezet om de overheidsfinanciën gezonder te maken.'

Frankrijk gebruikt nu de kosten voor de vluchtelingenopvang en de strijd tegen terrorisme als excuus om het tekort verder op te laten lopen. Had Frankrijk niet eerder orde op zaken moeten stellen, zodat die extra uitgaven geen probleem worden?

'Zeker! De Franse minister van Financiën Sapin heeft overigens beloofd dat hij niet opnieuw om extra tijd zal vragen. Extra uitgaven moet binnen de begrotingsdoelstelling gevonden worden. Voor de Commissie geldt voor Frankrijk: 2017 is 2017. Dat is de datum, dat is de afspraak, er is normaliter geen ruimte voor meer flexibiliteit.'

Volgens de ECB zijn de sancties in het Stabiliteitspact een sprookje. De regels zijn met opzet vaag en multi-interpretabel. Lidstaten vinden altijd wel mazen in het pact.

'De regels zijn complex, dat is waar. Daarom hebben we voorstellen gedaan om ze te vereenvoudigen. Vorig jaar hebben we ook nadere uitleg gegeven over de flexibiliteit in het pact. Welke investeringen en hervormingen niet meegeteld hoeven te worden voor het tekort; wanneer economische neergang een reden is voor extra tijd om de tekort- en schulddoelstelling te halen. Die uitleg passen we nu toe bij Italië. Rome heeft om flexibiliteit gevraagd, wij onderzoeken of aan alle voorwaarden is voldaan. Het is niet van: u vraagt en wij draaien.'

Italië heeft een staatsschuld van 133 procent, ruim twee keer zo hoog als toegestaan. Ondertussen verlaagt premier Matteo Renzi de belastingen. Is dat acceptabel voor u?

'Het is duidelijk dat Renzi geen flexibiliteit kan vragen om de belastingen te verlagen. Zeker niet als het om de onroerendgoedbelasting gaat, zoals Renzi doet.'

Maar wat doet u?

'Dat heb ik net aangeduid: we hebben voorlopig geen toestemming gegeven. Misschien wel dit voorjaar, maar pas na zeer ernstige gesprekken hierover met Rome.'

Renzi waarschuwt: bemoei je niet met mij anders nemen populisten en extremisten de macht over. Bent u gevoelig voor dat argument?

'De Commissie bemoeit zich niet met nationale politiek. Het heeft dus geen enkele invloed op onze interpretatie van het Stabiliteitspact.'

Hollande en Renzi lachen om u, Moscovici ook. Ze weten: de havik Dombrovskis zal nooit ingrijpen.

'Ik zou het niet persoonlijk willen maken. In het algemeen wil ik wel zeggen dat de overheidsfinanciën in de eurozone er steeds beter voor staan. Het gemiddelde tekort in de eurozone is gedaald van 2,6 procent in 2014 naar 1,8 procent dit jaar. Zelfs de schuld daalt iets.'

Neem Portugal dan, dat had net als alle andere eurolanden uiterlijk 15 oktober vorig jaar zijn ontwerpbegroting moeten indienen. U wacht er nog steeds op. Hoezo naleving van de regels?

'Dit is zeker een probleem, dat hebben we Lissabon duidelijk gemaakt. Voor een land in verkiezingen, zoals Portugal, is een speciale regeling voor de in te dienen begroting. Helaas heeft Portugal ook die niet nageleefd.

De regels worden niet nageleefd, het land zegt sorry en u doet verder niets. Precies dat voedt de scepsis over het Stabiliteitspact.

'Wat Portugal betreft is vooral van belang wat er straks in die nieuwe begroting komt te staan. Het land moet zijn tekort terugdringen.'

Spanje diende vanwege verkiezingen extra vroeg een begroting in maar koerst nu af op complexe en langdurige coalitiebesprekingen. Baart u dat zorgen?

'Spanje riskeert overtreding van het pact. Madrid moet nieuwe plannen opstellen omdat het tekort hoger uitvalt dan gepland. De Commissie is bezorgd, we verwachten dat Spanje niet afwijkt van het afgesproken pad.'

Griekenland geeft iedereen in Brussel een permanent déjà vu. De Griekse minister van Financiën Efklidis Tsakalotos begint weer een Europees charmeoffensief om zijn pensioenplannen door de geldschieters geaccepteerd te krijgen. Waar eindigt het Griekse drama dit jaar?

'De komende weken en maanden zijn cruciaal. De pensioenhervorming is essentieel voor nieuwe leningen. Wij bestuderen de plannen nu, ik kan er nog niets over zeggen. Sinds augustus verloopt de samenwerking met de nieuwe Griekse regering relatief goed. De vorige heeft het land wederom naar een zware recessie geleid, ik heb de indruk dat premier Tsipras en minister Tsakalotos niet aansturen op een herhaling daarvan. Er is dus reden voor voorzichtig optimisme, maar we hebben nog een lange weg te gaan.'

Nog twee 'probleemgevallen': Nederland en Duitsland. Beide kampen met een buitensporig hoog overschot op de handelsbalans, in strijd met het pact. Duitsland (overschot 8,7procent vorig jaar) krijgt meer kritiek van de Commissie dan Nederland (10,5procent), zo lijkt het. Waarom?

'De Commissie negeert Nederland allerminst. We zijn een diepgaand onderzoek begonnen naar ernstige onevenwichtigheden in de Nederlandse economie door het hoge overschot en de hoge private schulden. Het overschot in Nederland heeft te maken met een lage binnenlandse vraag en te weinig investeringen. De doorvoer vanuit de Rotterdamse haven speelt ook een rol. Daar moeten we rekening mee houden, vandaar ons onderzoek.'

Het Nederlandse kabinet verlaagt de belastingen met 5miljard euro. Is een dergelijke algemene lastenverlichting nuttig volgens de Commissie?

'Wij hebben Nederland geadviseerd de pensioenpremie voor jongere werknemers te verlagen. Dat doet het kabinet niet echt, ik zal dat aankaarten bij Dijsselbloem.'

De afzwakking van de groei in China kan een nieuwe wereldwijde economische crisis inluiden. Is de eurozone daartegen bestand?

'Afgelopen november voorspelden wij een aanhoudende economische groei van 2procent dit jaar en volgend jaar. Ik zie geen reden om onze raming bij te stellen, we hadden al rekening gehouden met een afkoeling van de groei in China en instabiliteit in ons omringende landen.'

Nederland staat bekend als paradijs voor belastingontwijking, het erodeert met zijn rulings voor grote bedrijven de belastingopbrengst in andere landen. Kaart u dat nog aan bij Dijsselbloem en Rutte?

'Ik zal het zeker bespreken. Nederland heeft me verzekerd als EU-voorzitter haast te maken met de OESO-plannen om winst daar te belasten waar de economische activiteit plaatsvindt en niet waar de brievenbusmaatschappij om fiscale redenen is gevestigd. Wat de rulings betreft: de Commissie heeft de Nederlandse afspraken met Starbucks onlangs verboden.'

En Den Haag is in beroep gegaan. Nederland houdt vast aan zijn rulingbeleid.

'Dat is niet de boodschap die ik uit Den Haag krijg.'


Nieuwsbrief

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden