Nieuwe assertiviteit van Turkije begint vervelend te worden

TURKIJE EN EUROPA Turkije maakt misbruik van zijn positie als doorvoerland van aardgas. Daarvan ondervindt EU-lid Cyprus nu de gevolgen.

Afgelopen dinsdag tekenden Turkije en Azerbeidzjan een akkoord om 16 miljard kubieke meter aardgas vanuit Bakoe door pijpleidingen in Turkije naar Europa te vervoeren. Aangezien zo'n 24 procent van de Europese energiebehoefte wordt gevoed door aardgas, waarvan 60 procent geïmporteerd, benadrukt deze deal het toegenomen belang van Turkije voor de Europese energiemarkt.


De pogingen van Turkije om de ontginning door Cyprus van recent ontdekte gasvelden in de Middellandse Zee te saboteren, moeten dan ook gezien worden als een poging van dat land om zijn positie als belangrijke gasleverancier aan Europa te consolideren. De vastbeslotenheid waarmee Ankara de betrekkingen met Frankrijk bevroor naar aanleiding van een wetsvoorstel dat de Armeense genocide strafbaar stelt, kan dus verklaard worden door de versterkte positie van Turkije op de energiemarkt.


Momenteel komt meer dan 40 procent van het geïmporteerde aardgas in de Europese Unie uit Rusland. Dat land is daarmee de belangrijkste gasleverancier van Europa. Het gas wordt door pijpleidingen vanuit Rusland via Oekraïne naar Europa vervoerd. Naar aanleiding van een conflict over de gasprijs tussen deze twee landen onderbrak Rusland de levering aan Oekraïne enkele malen. Dat bracht Oekraïne ertoe om gas bestemd voor Europa af te tappen. Eens te meer was duidelijk hoe afhankelijk de EU van Russisch aardgas is. De import van aardgas uit de regio rond de Kaspische Zee vormt dan ook een belangrijk onderdeel van een recent Europees plan om de leveranties van aardgas aan Europa te diversifiëren.


Het uiteenvallen van de Sovjet- Unie betekende dat landen rond de Kaspische Zee, zoals Azerbeidzjan, Kazachstan en Turkmenistan, onafhankelijk werden. Voor deze 'jonge' landen biedt gasexport naar Europa niet alleen de mogelijkheid om inkomsten te genereren, maar ook om de onafhankelijkheid van Moskou te onderstrepen.


Aangezien deze landen echter aan drie zijden omringd zijn door Rusland, China en het turbulente Midden-Oosten, vormt Turkije de enige alternatieve transportroute naar Europa. Bovendien is de Bosporus de voornaamste doorvaarroute voor olietankers uit de Kaukasus. Ondanks het gebrek aan omvangrijke energievoorraden in eigen land is Turkije dus een belangrijke poortwachter geworden.


Voor de kust van Cyprus zijn de afgelopen twee jaar grote gasreserves ontdekt. Dit land laat, in samenwerking met Israël, het Amerikaanse bedrijf Noble Energy de mogelijkheden onderzoeken om dit aardgas te ontginnen. Volgens voorlopige schattingen hebben deze gasvelden de potentie om in een belangrijk deel van de Europese behoefte te voorzien.


Turkije heeft echter woedend op de gasexploraties van Cyprus gereageerd. De Cypriotische minister van Buitenlandse Zaken Kozakou-Marcoullis noemde Turkije vorige week in Washington dan ook de 'neigh-bourhood bully', die met militaire intimidatie en het schenden van de soevereiniteit van Cyprus probeert de ontginning van deze gasvelden te saboteren. Het doel van Turkije is volgens de minister het ontmoedigen van grote energiemaatschappijen om zaken met Cyprus te doen.


Hoewel Frankrijk een belangrijke lidstaat is van de Europese Unie, is het conflict met Turkije over het wetsvoorstel dat de Armeense genocide strafbaar stelt niet een Europees probleem. Het gaat immers om een wet die in Frankrijk is aangenomen en betrekking heeft op Turkije en Armenië. Maar de Turkse pogingen om de gasontginningen door Cyprus (ook een EU-lidstaat) onmogelijk te maken, zijn niet alleen in strijd met Europese verdragen, maar ze belemmeren ook de doelstelling van de EU om de toevoer van aardgas verder te diversifiëren.


Het zou Brussel dan ook sieren als het Turkije duidelijk zou maken waar de grens ligt. Zolang Turkije het lidmaatschap van de EU nastreeft, heeft het land geen vrijbrief om zijn nieuwe machtspositie als energietransporteur tegenover Europa te misbruiken.


RICHARD PRIEM studeert international relations & security aan Georgetown University Washington.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden