Nieuwe asielwet kan veel rompslomp veroorzaken

Met ingang van 1995 zullen veel asielzoekers die via Duitsland of België naar Nederland komen te horen krijgen dat ze meteen weer worden teruggebracht naar het land waar ze vandaan komen....

JOHN WANDERS

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

Het kabinet verwacht dat met deze nieuwe wetgeving het aantal asielaanvragen het komend jaar wordt gereduceerd met 30 tot 40 procent. Anders dan in alle andere landen van Europa is het aantal asielverzoeken in Nederland dit jaar stijgende: van 35 duizend in 1993 naar circa 55 duizend in 1994. Vanaf het komend jaar moet Nederland weer in de pas lopen bij zijn Europese partners. Met name de VVD-fractie heeft hier bij herhaling op aangedrongen.

Het is in dit licht de vraag of de liberalen er goed aan hebben gedaan het op de valreep gewijzigde wetsvoorstel over de veilige derde landen zijn oorspronkelijke vorm terug te geven. Door de ingreep van de liberalen - die de steun kregen van het CDA, de Centrumdemocraten, de ouderenpartijen en de SGP - is bewerkstelligd dat asielzoekers die via een veilig land naar Nederland zijn gekomen niet meer in de asielprocedure worden toegelaten. Ze krijgen binnen 24 uur na aankomst in de aanmeldcentra in Zevenaar of Rijsbergen te horen dat ze weer weg moeten.

Artikel 13 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) verplicht Nederand echter 'binnen de nationale rechtssfeer' een adequate rechtsvoorziening te garanderen voor een ieder die beweert gekrenkt te zijn in een van de in dit verdrag genoemde rechten en vrijheden. Elke asielzoeker die dreigt te worden uitgezet, kan dus één keer naar de rechter stappen om in kort geding te procederen tegen die beslissing van de staat.

De VVD vindt dat asielzoekers uit veilige derde landen de uitslag van een eventueel door hen aangespannen kort geding in het veilige buitenland moeten afwachten. Het EVRM stelt echter dat degene die een beroep doet op de rechter zich ook ten overstaan van die rechter moet kunnen verweren. Dit betekent dat uitgezette asielzoekers op de dag dat hun zaak dient, uit het buitenland naar Nederland moeten worden overgebracht. Er zal hen voor die gelegenheid een visum moeten worden verstrekt.

Dat betekent een hoop rompslomp en tijdverlies. Het is voor de rechtsbijstandsverleners een koud kunstje om het wetsvoorstel in de aangenomen vorm in verregaande mate te frustreren. Als ze straks voor elke asielzoeker die wordt afgewezen op grond van het veilige-landenbeginsel een kort geding aanspannen, loopt de hele zaak binnen anderhalve maand vast.

De rechter zal van geval tot geval willen en moeten beoordelen of er geen gevaar is voor een niet terechte uitwijzing. Heeft de Nederlandse overheid zich er voldoende van verzekerd dat het zogeheten veilige derde land waar naartoe wordt uitgezet, voor de betrokken asielzoeker daadwerkelijk veilig is? Het mag niet zo zijn dat een asielzoeker van het ene naar het andere land wordt doorgeschoven, zonder dat ergens zijn asielrelaas inhoudelijk wordt beoordeeld. Een dergelijke gang van zaken zou in strijd zijn met het Vluchtelingenverdrag.

De vice-president van de Zwolse rechtbank, mr D.J. van Dijk, tot voor kort landelijk coördinator vreemdelingenzaken, heeft aan de vooravond van de parlementaire behandeling van het veilige-landenconcept nog eens onderstreept dat de rechterlijke macht het overheidshandelen op dit terrein kritisch zal blijven volgen.

Staatssecretaris Schmitz en de regeringsfracties van PvdA en D66 hoopten de VVD te kunnen overtuigen dat de door het kabinet voorgestane aanpak efficiënter en zorgvuldiger is dan het door de liberalen zo gewaardeerde oude wetsvoorstel van Kosto. Schmitz bood asielzoekers de mogelijkheid van een eenmalig beroep op de Vreemdelingenrechter in geval van een negatieve beschikking, hetgeen neerkomt op toelating tot de asielprocedure.

De rechterlijke macht had de staatssecretaris zwart-op-wit de garantie gegeven dat er per zaak maximaal negen werkdagen nodig zouden zijn voor het vormen van een oordeel. In de tussentijd zou geen uitzetting uit Nederland plaatsvinden. Evenmin zou er voor betrokkenen opvang worden verzorgd. Met de evident kansloze asielzoekers in de half oktober geopende aanmeldcentra is met een dergelijke stijl al enige ervaring opgedaan.

Dit op zichzelf pittige voorstel was in de ogen van de VVD-fractie nog te slapjes. Door gebrek aan vooroverleg tussen Schmitz en de coalitiepartners ontaardde de kwestie rond het wetsvoorstel veilige derde landen twee weken voor de parlementaire behandeling in een prestigeslag tussen de VVD aan de ene en de PvdA en D66 aan de andere kant.

De VVD-fractie vreesde vooral de hoon en woede van het grootste ochtendblad van Nederland indien ze zou instemmen met het door PvdA en D66 gesteunde wijzigingsvoorstel van Schmitz. De liberalen kozen voor de confrontatie met de coalitiepartners en wonnen de slag. De inhoudelijke consequentie van hun keuze werd hieraan ondergeschikt gemaakt.

John Wanders

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden