Nieuw: zes op één cel

Om geld te besparen is de detentie sterk versoberd. Het is nu wachten op problemen, menen critici...

Aan de Larserdreef, een saaie ringweg in Lelystad, verzilvert minister Donner van Justitie het huidige politieke klimaat. Daar staat de Penitentiaire Inrichting Lelystad, daterend van 1995. Tussen de twee karakteristieke koepels nadert nu het Detentieconcept Lelystad` zijn voltooiing. De 25 zespersoonscellen worden niet alleen het paradepaardje van het gevangeniswezen, maar moeten ook de kwelduivel helpen verdrijven van elke minister van Justitie: het cellentekort.

De verschillende ruimtes liggen zo, dat alles vanuit een centrale plaats is te overzien. Bovendien draagt elke gedetineerde een elektronisch polsbandje dat registreert waar hij op welk moment is en waar hij hoort te zijn`, kondigt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) trots in zijn laatste jaarverslag aan. Dankzij de toepassing van hoogstaande technologie moeten de gevangenen, allen kortgestraften, met veel minder bewaarders toekunnen. Als deze pilot met zes gedetineerden op 55 vierkante meter slaagt, worden er nog eens zes van deze paviljoens bijgebouwd. Het aantal gedetineerden in Lelystad stijgt dan van 450 naar 1500.

De capaciteit in penitentiaire inrichtingen is dankzij de investeringen door de paarse kabinetten al flink toegenomen: van 10.249 plaatsen in 1995 naar 16.255 vorig jaar. Nederland verkeert qua sanctiecapaciteit al lang niet meer in de achterhoede, benadrukte minister Donner deze week nog eens een keer. Maar geld voor uitbreidingen is er niet veel meer. Balkenende II bezuinigde fors op het gevangeniswezen. DJI moet jaarlijks 270 miljoen euro inleveren, zo`n 15 procent van de som die de dienst elk jaar van de minister ontvangt.

Tegelijk neemt de druk op het gevangeniswezen toe. Er is een roep om strenger en vaker te straffen. Daardoor verblijven er meer mensen langer bij ons`, legt de dienst in zijn jaarverslag uit. Politie en Openbaar Ministerie worden door prestatieafspraken tot een hogere productie gedwongen. Daarnaast is er een wet aangenomen die het mogelijk maakt om veelplegers twee jaar op te sluiten. In die tijd kunnen zij niemand bestelen, is de gedachte.

Door de extra toestroom is er de komende jaren nog een tekort van enkele duizenden cellen. Creatieve oplossingen moeten de druk verlichten. De detentieboot en de tweepersoonscel deden hun intrede, alsmede nacht- en elektronische detentie. Deze alternatieve straffen hebben de toekomst, omdat het geloof wijdverbreid is dat niemand beter van de gevangenis wordt. Het kwantitatieve probleem laat zich niet oplossen door onbegrensd capaciteit bij te bouwen`, schreef Donner vorig jaar aan de Kamer. Het beeld rijst dan op van de ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar het aantal gedetineerden per honderdduizend inwoners het tienvoudige van dat in Nederland is. Een verband tussen deze enorme gedetineerdenpopulatie en een toename van veiligheid is echter nooit aangetoond.`

Naast de speurtocht naar goedkope alternatieven zette de minister ook een beleid van versobering in, tot woede van de gevangenispopulatie. De minister wil de kostprijs per cel drukken, zodat er geld overblijft voor extra capaciteit. Afgelopen zomer werden daartegen in diverse penitentiaire inrichtingen acties gevoerd. Iedereen moet nu om 17.00 uur achter de deur en dat is schrijnend`, zegt advocaat Arthur van der Biezen die vorig jaar trachtte de bezuinigingen van tafel te krijgen. Hij verloor het kort geding, waarna zijn gedetineerde cliënten het er bij lieten zitten.

Het is relatief rustig in de gevangenissen gebleven omdat mensen bang zijn dat hen privileges worden ontnomen. Verlof kan worden ingetrokken, of de voorwaardelijke invrijheidsstelling`, verklaart Van der Biezen. Beklag tegen de versobering heeft geen zin omdat de wet niet wordt geschonden. Ik heb de indruk dat er meer spanningen zijn.`

Tot de versobering konden alle gedetineerden tot 21.30 uur aan activiteiten meedoen`, weet een 45-jarige man die net is vrijgekomen. Hij zat vast voor belastingfraude en wenst anoniem te blijven. Er is een toename van agressie en verveling. In de huizen van bewaring is het nog erger, daar zitten ze soms 22 uur per dag achter de deur. Gedetineerden die zich kritisch opstellen, krijgen beperkingen opgelegd, of krijgen strafoverplaatsing.`

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming constateert in het jaarverslag over 2004 dat de nieuwe opsluittijden de mogelijkheden voor persoonlijk contact tussen gedetineerden en PIW`ers (Penitentiaire Inrichtingwerkers) hebben geminimaliseerd`, waardoor die niet meer goed weten wat er speelt. De rek is er uit, waarschuwt deze onafhankelijke toezichthouder, die de politiek verwijt geen fundamentele discussie te hebben gevoerd over de veranderingen. Ook het schrappen van veel resocialisatieprogramma`s krijgt felle kritiek.

Het is de vraag of de raad nog lang rapporten maakt. Donner wil de toezichtstaak overhevelen naar de onlangs opgerichte Inspectie voor de Sanctietoepassing, die rechtstreeks onder Justitie valt. De raad verzet zich daartegen. Het woord is aan de politiek`, schrijft voorzitter Jeltien Kraaijeveld-Wouters hoopvol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden