Reportage

Nieuw: wethouder pikt het niet meer

Het is hoogst ongebruikelijk, maar wethouders protesteren massaal tegen de door het Rijk opgelegde bezuinigingen. Hoe een bestuurder uit 'armlastig' Gouda hen op de been kreeg.

Wethouder Jan de Laat van Gouda Positief, met achter hem het oude stadhuis op de Goudse Markt.Beeld Arie Kievit

Wethouders die in Den Haag massaal protest aantekenen, dat is ongebruikelijk. 'Wij zijn als keurige bestuurders niet snel op de barricaden te vinden', zegt Jan de Laat, wethouder van financiën in de gemeente Gouda.

Maar deze week overhandigde De Laat (54) een brandbrief aan minister Plasterk (PvdA, Binnenlandse Zaken). Ondertekend door 234 wethouders van financiën uit heel Nederland, van alle politieke stromingen. Samen vertegenwoordigen ze meer dan de helft van alle gemeenten. De boodschap van de lokale bestuurders: 'De grenzen zijn nu bereikt.'

De bezuinigingen die het Rijk afwentelt op gemeenten worden onaanvaardbaar, betogen de wethouders. Gemeenten zijn het afgelopen jaar verantwoordelijk geworden voor meer overheidstaken, maar Den Haag draait de geldkraan intussen steeds verder dicht, vaak onverwacht en op willekeurige wijze.

Verder bezuinigen is 'onverantwoord': het zal leiden tot lange wachtlijsten in de zorg, verloederde wijken, slecht onderhouden wegen, toename van het gevoel van onveiligheid en het sluiten van zwembaden, kindcentra en musea, aldus de lokale bestuurders.

Uniek

Het wethoudersprotest, uniek in de Nederlandse politieke verhoudingen, begon in het glazen gemeentehuis van Gouda, op de werkkamer van Jan de Laat. Hij is pas een jaar wethouder, namens de mede door hemzelf opgerichte partij Gouda Positief. Credo: 'Zuinig met Gouds geld'. De wethouder laat zich soms ontvallen, in de taal van de ondernemer die hij jarenlang was: 'Ik wil dicht bij mijn klanten staan.' En dan zegt hij: 'Pardon, dicht bij de burgers.'

De druppel die bij hem de emmer deed overlopen, kwam afgelopen mei. De Laat trof op zijn computer een e-mail aan van het ministerie van Plasterk: onverwacht moet de gemeente Gouda 2 miljoen euro inleveren op haar begroting.

'Wij ervaren dat als een greep uit de kas', zegt De Laat, die op dat moment net met passen en meten de begroting rond had. 'Gouda is een armlastige gemeente. Uitgaven liggen grotendeels vast, het is ontzettend lastig om in een lopend jaar die twee miljoen ineens op te lossen. Ik vond het onrechtvaardig.'

Het gemeentehuis van Gouda.Beeld anp

Haagse bezuinigingen

Gemeenten worden namelijk aan de lopende band geconfronteerd met Haagse bezuinigingen. 'Het Rijk bepaalt wat wij krijgen.' Zo legt Den Haag een totale korting van een miljard op vanwege een ooit bedachte gemeentelijke maatregel om gemeenten te fuseren, die inmiddels allang van tafel is. Structureel zijn er bezuinigingen op jeugdzorg en sociale werkvoorzieningen, zaken die sinds kort door het Rijk aan gemeenten zijn overgedragen.

'Gemeenten hebben er veel extra taken bij gekregen, in het kader van de participatiewet, van de decentralisatie van de zorg. Wij doen ons best om dat goed te regelen. Maar ineens gaat de geldkraan dicht. Het is alsof je vijf auto's levert en maar voor drie betaald krijgt.'

Wat te doen? In veel gemeenten, wist De Laat, worden de opstapelende bezuinigingen 'braaf geslikt'. Dat moest anders. Dus zocht de Goudse wethouder contact met collega's van financiën elders in het land, in elke provincie aanvankelijk minstens één. Niet alleen van lokale politieke partijen zoals de zijne, nee, het hele politieke spectrum, van GroenLinks tot VVD.

Op een congres in Gouda smeedden ze hun actieplan: een gezamenlijke brandbrief. 'Er is heel veel boosheid.'

Bijzonder

Bijzonder aan het protest is dat de wethouders zelf hun grieven aan Plasterk hebben geuit en niet via een officieel kanaal zoals de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Eén lobby-organisatie maakt niet zo veel indruk als 234 lokale bestuurders, was het idee.

Wat betekenen de bezuinigingen voor een modale gemeente als Gouda? De Laat ziet de gevolgen tot nu toe vooral op straat. Scheve stoeptegels blijven liggen zolang ze geen gevaar vormen. Het openbaar groen wordt minder goed onderhouden.

Hij vreest voor de gevolgen in de jeugdzorg. 'Die taak hebben we er als gemeente net bijgekregen en nu wordt het afgeknepen: volgend jaar moet het 20 procent goedkoper. De kinderombudsman zegt: gemeenten kijken bij jeugdzorg alleen naar het geld en vervolgens zegt staatssecretaris Van Rijn (Zorg, PvdA): daar ga ik werk van maken. Maar het geld is er niet. Wij kunnen niet bijdrukken.

Meevaller

In september kreeg De Laat een meevaller van Plasterk: hij hoeft geen 2 miljoen meer in te leveren, maar slechts 1,4 miljoen euro. 'Maar in december komt er weer een nieuw circulaire uit Den Haag. Wat die brengt? Je hebt daar geen invloed op. We zitten in een zware afhankelijkheidsrelatie van Den Haag.'

Het wethoudersprotest tekent de tijdgeest, denkt hij. 'Onlangs zag je rechters met hun toga de straat op gaan. Dat zijn ook functionarissen van wie je dat niet verwacht, maar die zeggen: door bezuinigingen staat onze publieke taak onder druk. De overheid is een vangnet voor de burger die het niet alleen kan, en dat vangnet begint gaten te vertonen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden