Nieuw superministerie Poetin brengt herinneringen aan Stalin naar boven

Het Kremlin heeft volgens de Russische krant Kommersant plannen om één machtige veiligheidsdienst op te richten naar voorbeeld van de MGB, het ministerie van Staatsveiligheid uit de tijd van Sovjet-dictator Josef Stalin. In de nieuwe organisatie moeten de FSB (de binnenlandse veiligheidsdienst), de SVR (buitenlandse veiligheidsdienst) en de FSO (bewaking voor hoge regeringsfunctionarissen) opgaan.

De hervorming van de veiligheidsdiensten zou vóór de Russische presidentsverkiezingen in 2018 afgerond moeten zijn. Beeld anp

De hervorming van de veiligheidsdiensten zou vóór de presidentsverkiezingen in 2018 afgerond moeten zijn. Het Kremlin wilde niet op de berichten reageren, maar het idee van een superministerie naar voorbeeld van de MGB bezorgt critici van het bewind koude rillingen. De MGB, zoals de voorloper van de KGB van 1945 tot 1953 heette, bezat uitgebreide bevoegdheden. De dienst hield zich niet alleen met spionage in het buitenland en contraspionage bezig, maar oefende binnenslands ook een terreur uit tegen andersdenkenden en iedereen die als een bedreiging voor het Sovjetbewind werd beschouwd.

Volgens de bekende Poetin-criticus Vladimir Kara-Moerza zou de oprichting van een superministerie voor de veiligheid een terugkeer betekenen naar de Sovjetperiode. Ook voormalig KGB-generaal Oleg Kaloegin, die nu in de Verenigde Staten woont, maakt zich zorgen over de plannen. Kaloegin ziet het als een nieuw voorbeeld van de 'Poetinisering' van Rusland. 'Het zou een verdere concentratie van de macht in handen van het Kremlin zijn. Het is een nieuw teken dat het huidige bewind niet van plan is de macht uit handen te geven.'

Waarschuwing

De heroprichting van de MGB zou volgens Mark Galeotti, Rusland-expert bij het Instituut voor Internationale Betrekkingen in Praag, ook een soort waarschuwing aan de bevolking zijn. 'Het is een symbool van mogelijke politieke repressie.' Hij wijst erop dat de nieuwe MGB in de praktijk nog machtiger zou worden dan de Sovjet-veiligheidsdienst, omdat die onder strikt toezicht stond van de communistische partij. Nu zijn de rollen omgedraaid: op tal van sleutelposten zitten mensen uit de veiligheidsdiensten, president Poetin voorop.

Wat burgerrechtenactivisten vooral zorgen baart is dat de nieuwe veiligheidsdienst volgens Kommersant ook politietaken krijgt, bijvoorbeeld als het gaat om geruchtmakende corruptiezaken of gevallen van fraude. Dat opent volgens hen de deur naar strafexpedities tegen critici van het bewind.

De voorzitter van de Senaatscommissie voor veiligheidszaken Frants Klintsevitsj noemt het in de overheidskrant Federalnaja Gazeta onzin dat de samenvoeging van de veiligheidsdiensten een bedreiging voor de democratie zou zijn. 'De steun voor president Poetin is zo groot dat hij het heus niet nodig heeft die met bajonetten kracht bij te zetten', zegt hij. Volgens hem zou samenvoeging de veiligheidsdiensten alleen maar effectiever maken.

Bezorgdheid van het Kremlin

Belangrijkste motief voor de oprichting van een superministerie voor veiligheid is volgens sommigen de bezorgdheid van het Kremlin over een reeks corruptiezaken bij de overheid. Zo werd onlangs een officier van een anticorruptie-eenheid opgepakt wegens contacten met een maffiabaas. In zijn appartement werd voor 120 miljoen euro aan cash aangetroffen. Hij zou bovendien nog eens 300 miljoen euro hebben staan op buitenlandse bankrekeningen. 'Corruptie is de grootste bedreiging voor de nationale veiligheid van Rusland', zegt Igor Korottsjenko, hoofdredacteur van het ultraconservatieve blad 'Nationale Defensie'.

Maar mensenrechtenactivisten zien de plannen toch vooral in het licht van de machtsconcentratie die al geruime tijd aan de gang is in Rusland. Een paar maanden geleden richtte president Poetin een Nationale Garde op, die mogelijk 400 duizend man sterk zal worden en uitgebreide taken krijgt. Critici vrezen dat de nieuwe politie- en veiligheidsmacht zal uitgroeien tot een soort 'pretoriaanse garde' waarmee Poetin politieke onrust kan onderdrukken. Als hoofd van de Nationale Garde heeft Poetin Viktor Zolotov benoemd, het vroegere hoofd van zijn persoonlijke lijfwacht.

Als mogelijke kandidaat voor de post van chef van de nieuwe MGB wordt al Aleksej Djoemin genoemd. De 43-jarige voormalige onderminister van Defensie werkte ook als lijfwacht voor Poetin en werd onlangs door Poetin benoemd als gouverneur van de regio Toela. In de Russische pers wordt al langer gespeculeerd dat Poetin bezig is Djoemin klaar te stomen om het later van hem over te nemen. Djoemin speelde een belangrijke rol als commandant van de Russische commando-eenheden die in 2014 het Oekraïense schiereiland Krim overnamen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden