Nieuw spoor in zaak Bende van Nijvel: hobbyduikers vinden voorraad wapens

Voor de tweede keer in één week tijd is er in België een nieuw spoor opgedoken in het onderzoek naar de Bende van Nijvel, de beruchte misdaadgroep die België in de jaren tachtig in zijn greep hield.

De Luikse procureur-generaal Christian de Valkeneer (r) met aan zijn zijde collega Ignacio de la Serna van het parket-generaal van Bergen tijdens de persconferentie over de gevonden wapens en munitie. Beeld anp

Dit keer vonden drie jonge hobbyduikers een voorraad wapens en munitie in het kanaal Brussel-Charleroi, waar getuigen in 1985 vermoedelijke Bendeleden hun wapens zagen dumpen. Maar of het mysterie van de beruchte moordbende hiermee opgelost raakt, is zeer de vraag.

Na onthullingen over een mogelijk bendelid zijn nu wapens en munitie gevonden. De nieuwe aanwijzingen worden in België druk becommentarieerd: wordt het jarenlange mysterie dan toch nog opgelost?

Het nieuws over de Bende van Nijvel domineert in België al dagenlang de voorpagina's. Eerst was er Chris B., een in 2015 overleden rijkswachter, die op zijn sterfbed had bekend dat hij lid was van de meedogenloze Bende. Met een sprekende gelijkenis met compositiefoto's en een verlofschema dat overeenkwam met de moordraids van de Nijvelse misdadigersgroep leek zijn bekentenis geloofwaardig. En was er dus een onverwachte doorbraak in het onderzoek naar de Bende, 32 jaar na de laatste overval.

Veelbelovend

De grote persaandacht van de afgelopen dagen voor die doorbraak zette drie jonge hobbyduikers ertoe aan zich woensdag bij de politie te melden. Afgelopen mei hadden zij tijdens een duik in het kanaal Brussel-Charleroi een opmerkelijke vondst gedaan: twee metalen dozen van de Belgische rijkswacht - de politiemacht waartoe ook Chris B. behoorde - met daarin een duizendtal kogels, een riot gun en een revolver.

Onderzoek moet nog uitwijzen of de vondst daadwerkelijk aan de Bende van Nijvel gelieerd is, maar de eerste bevindingen zijn alvast veelbelovend. De munitie dateert uit de jaren tachtig, de Bende van Nijvel gebruikte kogels van hetzelfde kaliber, en de drie jongeren deden hun ontdekking vlakbij het hellend vlak van Ronquières, waar getuigen in 1985 vermoedelijke Bendeleden na een overval hun wapens zagen dumpen.

Met twee nieuwe sporen in één week tijd lijkt er nieuwe hoop voor het zieltogende onderzoek naar de Bende van Nijvel, die België van 1982 tot 1985 terroriseerde met bloederige overvallen op (vooral) warenhuizen. De voorbije week kreeg de politie een vijftigtal nieuwe tips, de onderzoekscel krijgt dertien extra manschappen, en duikers voeren in het kanaal nieuwe zoekacties uit. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) werkt aan een regeling voor spijtoptanten, die betrokkenen bij de Bende van Nijvel moet overtuigen om te praten.

Magere buit

Voor het eerst in lange tijd durven de Belgen weer hardop de vraag stellen of het raadsel van de Bende van Nijvel dan misschien toch nog wordt opgelost. Met 28 doden en 40 gewonden was de geweldsgolf in de jaren tachtig een van de gruwelijkste episodes in het naoorlogse België, maar de daders werden nooit gevonden. Het onderzoek verliep rommelig en stuntelig, en werd zelfs bewust gemanipuleerd. Voor veel Belgen vormt de geschiedenis van de Nijvelse Bende een smet op de rechtsstaat.

Met hun nietsontziende geweld en in verhouding magere buit - soms slechts een paar pakken koffie en flessen wijn - leken de Bendeleden geen financiële, maar politieke motieven te hebben. Mogelijk wilden ze, te midden van de spanningen van de Koude Oorlog, de Belgische staat destabiliseren en een autoritair bewind installeren. Gezien de professionele uitvoering van het geweld leken de daders bovendien afkomstig uit het politiemilieu. Verschillende sporen liepen in de richting van de rijkswacht, een op militaire leest geschoeide politiemacht die in 2001 werd afgeschaft.

Maar het politieonderzoek naar de Bende, dat verschillende keren naar een ander korps werd overgeheveld, met telkens jaren tijdverlies tot gevolg, negeerde lange tijd die politieke piste. Speurders hielden vast aan de hypothese van ordinaire roofovervallen. Onderzoekers die de daders toch in eigen politiekring zochten, werden van het dossier gehaald of tegengewerkt. Bewijzen verdwenen, werden genegeerd, of erger nog, gemanipuleerd.

In het Belgische Mons werd in 1988 al een proces gestart tegen zes mensen die ervan werden verdacht tot de beruchte 'Bende van Nijvel' te hebben behoord. Beeld anp

Zo zou rijkswachter Chris B., wiens bekentenis deze week aan het licht kwam, reeds in 2000 door een tipgever bij de speurders zijn aangegeven. De onderzoekers namen zijn vingerafdrukken en dna af - een wassen neus, gezien het beperkte materiële bewijs in het Bendedossier - maar onderwierpen hem niet aan een verhoor. En in het kanaal Brussel-Charleroi werden eerder wapens van de Bende van Nijvel gevonden, maar die bleken daar opzettelijk voor de speurders gedropt.

Gerechtigheid?

Het is de vraag of het onderzoek na jarenlange blunders en dwaalsporen nog kan worden rechtgetrokken. De Belgische oud-journalist Walter Zinzen, die het onderzoek van nabij volgde, denkt van niet. Volgens hem worden niet de juiste vragen gesteld. 'De vraag is niet wie geschoten heeft, maar wie daar de opdracht toe heeft gegeven', zegt hij. 'Wie heeft geprobeerd het potje toe te dekken? Waarom is Chris B. nooit ondervraagd? Waarom is het onderzoek overgeheveld?'

Gepensioneerd hoogleraar criminologie Paul Ponsaers, die een boek over de Bende schreef, is evenmin optimistisch over het politieonderzoek, maar hoopt dat een parlementaire onderzoekscommissie de ware toedracht achter de Bendemoorden aan het licht kan brengen. 'Ik denk dat veel mensen lange tijd uit collegialiteit hebben gezwegen over de rol van de rijkswacht of het staatsapparaat, maar daar is nu geen reden meer toe. Die mensen moeten nu praten. Het is tijd voor catharsis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden