Nieuw realisme in een op hol geslagen wereld

Meer dan prestige staat er morgen op het spel in de klassieker tussen Ajax en Feyenoord. De inzet van het treffen is de tweede plaats, die recht geeft op een plaats in de Champions League....

NA EEN uitputtende competitie mogen de winnaars op de training een straf verzinnen voor de verliezers. Even later maken de verliezers series koprollen, onder hoongelach van anderen. 'Met de knijper op de neus', roept trainer Co Adriaanse, alsof hij het tegen synchroonzwemsters heeft.

Eén keer eindigde Co Adriaanse, de 53-jarige trainer van Ajax, als tweede in de eredivisie. Dat was twee seizoenen geleden met Willem II.

Nu, met vier wedstrijden te spelen in zijn eerste seizoen bij Ajax, normaliter een topclub, heeft Ajax 55 punten. Dat zijn er nog tien minder dan Willem II destijds bezat op de eindstreep. Ajax kan zelfs nog tweede worden en daarmee de stoutste verwachtingen van de trainer overtreffen. Terwijl Feyenoord tobt en praat en telkens weer verliest, keert in Amsterdam de kleur op de wangen terug.

Uitgerekend in de dagen voor het duel met de aartsrivaal trainen Machlas, Chivu, Knopper en Bergdolmo weer mee. De coach observeert, fluit, fluit soms bewust niet, oogt ontspannen en tevreden. De vaste supporters hebben sinds maandag hun branie terug, een gevoelsuitdrukking die meer is gebaseerd op de teloorgang van Feyenoord dan op de prestaties van Ajax zelf, die de laatste weken verre van indrukwekkend waren.

De Duitser Ralf Rangnick is aandachtig toeschouwer en schrijft blad na blad vol. Rangnick stapte in februari op bij VfB Stuttgart, waarmee hij Feyenoord had uitgeschakeld in het toernooi om de UEFA Cup.

Hij verrijkt zijn kennis in Amsterdam door topvoetbal te bestuderen. Eerst een week Ajax, dan een week AS Roma. Wat doet hij eigenlijk bij Ajax?

Ajax, zo vertelt hij, blijft interessant vanwege de opleiding, zijn structuur, het feit dat spelers na de training bij de club blijven om te eten. Dat doen Duitsers niet, die stappen meteen in hun bolide.

Rangnick vertelt één van zijn wijsheden: óf je hebt geen vedetten in een elftal, of iedereen is er een. Het ergste is als je twee of drie spelers hebt die dénken dat ze een vedette zijn. Adriaanse houdt niet zo van vedetten.

Les twee: koop een goede spits, geef daar desnoods twintig miljoen gulden of meer voor uit. Je kunt spelers veel leren, maar scoren is aangeboren. Rangnick was bij Van Hooijdonk thuis toen die nog bij Nottingham Forest speelde, maar de voorzitter vond hem te duur voor zijn leeftijd. Makaay was tweede keus. Wie is Makaay?, vroeg voorzitter Mayer-Vorfelder zich toen af. Ajax heeft voor volgend seizoen Ibrahimovic gekocht. Verstandig.

Rangnick schaterlacht om de straffen die Adriaanse zo af en toe uitdeelt: telefoondienst voor iemand wiens mobieltje per ongeluk rinkelt, een wandeltocht van 25 kilometer na een wanprestatie bij Willem II. Ongelooflijk, stamelt hij. In Duitsland zou dit staaltje Duitse discipline, zoals dat in Nederland wordt genoemd, niet worden geaccepteerd. De boulevardpers zou de trainer tot aan de grond toe afbreken.

Maar Adriaanse kan zich in Amsterdam veel permitteren, want hij heeft carte blache om Ajax naar zijn hand te hervormen en dat kost tijd. De ultieme opmerking in dit kader was de veel geciteerde verwachting die Adriaanse voor het seizoen uitsprak: een plaats bij de eerste vijf.

Bij de eerste drie geraken, is Adriaanse voorzichtig als het om volgend seizoen gaat. Meedoen om de titel, zeggen anderen, onder wie aanvaller Van der Gun.

Technisch directeur Leo Beenhakker kan schertsen als weinig anderen in de voetbalwereld: 'Ga niet zeggen dat Real Madrid of Manchester United een beter beleid voeren dan Ajax. Als hier morgen 200 miljoen op tafel ligt, spelen we volgend jaar de finale van de Champions League.'

Maar bij Ajax ligt geen zak met geld op tafel, doch slechts de harde realiteit en die zegt dat het door de zuigkracht uit het buitenland steeds moeilijker wordt om een ploeg op te bouwen. 'In wezen moet je nu al, terwijl hij pas twintig is, bezig zijn met de opvolging van Chivu, want hij zal eens ook vertrekken.'

Ajax leunde afgelopen seizoen sterk op zijn jeugdopleiding en kocht jonge buitenlanders. 'Nu streven we naar verhollandsing van de selectie. Ik doel dan op Nederland, West- en Noord-Europa, zonder de deur dicht te doen voor andere landen.' Ajax heeft opleidingen in de Derde Wereld.

Het aantrekken van Ibrahimovic wordt beschouwd als de eerste zogenoemde kwaliteitsinjectie. Er zullen er zeker nog twee of drie volgen, onder wie een linksbuiten. Verdediger Heitinga, de talentvolle A-junior, zal mogelijk naar de selectie voor het eerste elftal gaan.

De vraag is of Ajax erin slaagt weer een jonge, toch al gerenommeerde Nederlander van elders aan te trekken. Nieuwenburg was twee jaar geleden de laatste. Hij mislukte.

Ajax toonde interesse voor David Mendes da Silva, de talentvolle verdediger van Sparta die bedoeld was als versterking op termijn, maar deinsde terug voor de vraagprijs van naar het schijnt tien miljoen gulden.

Beenhakker windt zich op: 'De wereld is vreselijk aan het doordraven. Dat heb ik op mijn manier gezegd in Voetbal International, door te praten over Diego Mendes. Ik heb alleen aangegeven dat de verhoudingen zoek zijn. Het is ongelooflijk welke vraagprijzen je om de oren krijgt voor jongens van zeventien, achttien jaar. En dit is een algemeen signaal.

'We maken onszelf en elkaar gek. Van binnenuit vreten we elkaar op. Clubs kunnen vragen wat ze willen. De bedragen staan ongelooflijk ver van de realiteit. Ik begrijp het natuurlijk wel. Ze hebben een talentje en iedereen zit tot zijn nek in de schuld. Dan wordt zo'n jongen gepresenteerd en lost de club meteen zijn problemen op.'

Ajax dingt mee naar Arjen Robben, het aanvalstalent van Groningen waar heel Nederland achteraan zit. Maar ook Robben heeft nu al zijn prijs.

Meedoen om het kampioenschap van Nederland en vier op vijf keer de Champions League halen, dat is de doelstelling voor de lange termijn.

Beenhakker: 'Wij verkeren in een fase waarin PSV een aantal jaren geleden zat. Het was de grote schoonmaak onder Aad de Mos die onder anderen Heintze, Van Aerle en Van Tiggelen hun plaats kostte.

'Ajax zat de laatste jaren in de lijn naar beneden, wat eigenlijk al begonnen is in het laatste seizoen onder Van Gaal. Onder Olsen is even een opleving geweest. In kwaliteit zitten we weer in de lijn omhoog.

'Twee jaar geleden had niemand van Chivu gehoord, behalve Ajax. En ze staan in de rij voor Chivu. Een jaar geleden wist niemand van Pasanen. Met die twee hebben we een ijzersterk verdedigingscentrum.

'Niemand kende Ibrahimovic. Als de voortekenen niet bedriegen, is hij een geweldenaar. Dat is de kracht van Ajax.'

Journalisten zeggen: Adriaanse dekte zich alvast in met zijn plaats bij de eerste vijf. Slimme man. De trainer zelf spreekt van realisme. 'Als ik vaststel dat ik niet binnen een jaar een lekkere ontbijtkoek kan produceren, moet ik dan zeggen: ''mensen, koop onze geweldige ontbijtkoek!'' Als ze vervolgens in een oud stuk zeemleer bijten, zijn ze teleurgesteld.

'Als Ajax vijfde en zesde wordt en worstelt, zoals de laatste twee seizoenen is gebeurd, en ik koop bijna niets, hoe kan ik mijn klanten dan beloven dat we eerste worden. Dan ben ik niet goed bij mijn hoofd.'

Had dan spelers gekocht, luidt de tegenwerping. Maar Ajax had twee seizoenen geleden voor negentig miljoen geïnvesteerd. Veel van die aankopen voldeden niet in de ogen van Adriaanse en dus schoof hij ze zonder aanzien des persoons terzijde, of ze nou Van Halst heetten, of Hoekstra, Dani danwel Babangida. Want zo is hij: rechtlijnig, hard. Harder dan Van Gaal, heeft hij gezegd.

Telkens weer benadrukt Adriaanse dat hij niets te maken heeft met wat vóór hem is gebeurd. Beoordeel hem op wat hij dit seizoen heeft gedaan:

1. De intentie om aan te vallen met buitenspelers en een schaduwspits.

2. Het aantal doelpunten is het hoogst van allemaal: 73. Commentaar: 'Ja, er waren negen doelpunten bij tegen Sparta. Maar Feyenoord en PSV hebben ook thuis tegen Sparta gespeeld.'

3. Eigen spelers, en daartoe rekent hij ook buitenlanders die al jaren in de opleiding zitten, kregen een kans: Kanu, O'Brien, De Cler, Van der Vaart, Hersi, Cruz, Van der Gun, Van der Meyde, Ikedia, Hosé, Bobson en Yakubu.

'Je moet kijken met welke spelers vorig seizoen is gewerkt. Die hebben de laatste twee seizoenen bewezen dat zij het níet kunnen. Dan kan ik het nog eens proberen met die spelers, maar dat heb ik dus niet gedaan.

'Er zijn veertien spelers weggebracht en daardoor is de file weggewerkt die de doorbraak van de jeugdspelers ophield. Die hebben zich 'ritsend' in het basisteam kunnen voegen. Een aantal heeft laten zien potentie te hebben voor de toekomst.'

Een van die spelers is Cedric van der Gun, die het seizoen van Ajax als weinig anderen typeert. Soms goed en een applaus waard, dan weer rijp voor wissel en fluitconcert.

'Ik heb progressie geboekt, maar ik ben nog wisselvallig. Dat hoort bij een jonge speler. Soms heb ik voor een wedstrijd een heel goed gevoel en dan loopt het niet. Soms voel ik me sloom en gaat het juist goed.'

Van der Gun is dankbaar voor de kans die Adriaanse hem bood en tekende onlangs een nieuw contract. 'Ik zit in mijn vierde seizoen bij de senioren en nooit kreeg ik een kans van Olsen en Wouters. Adriaanse heeft uitgelegd wat hij van me verwachtte en dat is heel belangrijk geweest. Als ik me zo blijf ontwikkelen, kan ik hier slagen.'

Het lijkt wel of het publiek snapt dat Ajax niet beter kan. 'Het publiek accepteert meer dan vorig seizoen, maar ziet ook dat we ons best doen, dat we aanvallend proberen te voetballen.'

AJAX HEEFT sinds de verhuizing naar de Arena in 1996 het imago van koelheid gekregen, door beursgang en professionalisering vooral. De uitwassen van de commercialisering zijn nog perfect te zien in en om het stadion, de Arena.

Aan de ene kant ligt de Arena, waar in de clubwinkel honderden afgeprijsde shirts hangen van Adidas; het vermaledijde shirt met drie strepen die de witte mouw ontsieren, door veel fans uit principe niet gekocht en voor volgend seizoen uit de handel genomen.

In de Arena is voormalig assistent-trainer Bobby Haarms kind aan huis, mede omdat hij lid is de grascommissie. Er is deze week weer een nieuwe grasmat gelegd. Mat 25,5, klinkt het niet zonder zelfspot.

Aan de andere kant van de weg ligt de Toekomst, het jeugdcomplex, waar de vereniging zetelt, waar talent ontbolstert en waar soms de sfeer hangt die het huidige voetbal zo typeert: een samenkomst van zaakwaarnemers en ouders met hun af en toe ijdele hoop op een profloopbaan voor hun kroost. De afstand tussen Arena en Toekomst is te groot, zeggen insiders. Misschien zou het helpen als het eerste elftal op de Toekomst ging trainen.

Ouderen hebben een zekere hang naar het verleden en bij Ajax is dat begrijpelijk. Haarms kijkt verrukt naar een foto van PSV'er Van Bommel met de kampioensschaal. 'Och, dat missen we hier zo', mijmert hij, om meteen toe te voegen: 'Maar we waren ook wel verwend hier.'

En voordat Ajax weer de ene na de andere schaal pakt, moet nog een en ander gebeuren. Zo telt de club liefst 57 contractspelers, veel te veel, maar geen talent hoeft te schrikken van dat aantal. Wie goed is, krijgt een kans van Adriaanse. Zie hoe hij omging met zijn internationals Winter en Witschge, die op de bank belandden en van wie Witschge weer veel speelt omdat Adriaanse de jongeling Van der Vaart spaart.

Hij kan zo kwaad worden als buitenstaanders een zielig verhaal ophangen over de twee. 'Als ik ze niet opstel omdat ik Galasek beter vind dan Winter en Van der Vaart beter dan Witschge, wordt me dat kwalijk genomen.'

Het zou niet vreemd zijn als Adriaanse ook volgend jaar Galasek en Van der Vaart beter vindt. 'Winter en Witschge moeten zelf besluiten wat ze doen, na afweging van hun eigen positie. Op die leeftijd moet je niet op de bank zitten.'

Adriaanse spreekt rustig, weloverwogen. Hij verheft slechts zijn stem als hij onkunde of machinaties vermoedt. Vilein kan hij zijn als Cruijff, de koploper uit het andere kamp, weer eens een column laat schrijven in VI. Cruijff vindt Ajax een topclub onwaardig en prees RKC voor zijn aanvallende spel.

Adriaanse: 'In Barcelona komt Canal+ blijkbaar niet zo vaak met een wedstrijd van RKC. Als één club verdedigend speelt, is het RKC. Als ik dat lees, houdt het op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden