Nieuw Orleans

Het is de bakermat van de jazz, maar New Orleans had orkaan Katrina nodig om weer op de muzikale kaart te komen. De nieuwe held: Troy 'Trombone Shorty' Andrews.

In een aflevering van de Amerikaanse televisieserie Treme, die handelt over de ervaringen van de inwoners van New Orleans na orkaan Katrina, praat trompettist Delmond Lambreaux (acteur Rob Brown) nog even na met collega's na een studiosessie. Iets moet hem van het hart: 'Mensen uit New Orleans hypen hun muziek, maar ze houden niet van de muzikanten. Ik bedoel, kijk maar naar Pops (Louis Armstrong, red.) en Prima (Louis Prima, red.). Die moesten weg van hier om uiteindelijk te krijgen wat ze verdienden.'


Buiten New Orleans was de waardering voor hen groot, totdat ergens in de tweede helft van de 20ste eeuw jazz zich tevreden moest stellen met een plaatsje op de achterbank, met de popmuziek aan het stuur.


En nu?


Zeven jaar na orkaan Katrina lijkt er sprake van een herwaardering van New Orleans. Velen hebben de weg naar de stad weer gevonden, een weg terug naar de geboortegrond van de jazz. Elton John, Neil Young, Randy Newman, Lenny Kravitz, Chuck D, Bette Midler, Cyndi Lauper, Paul Simon, John Fogerty, Alicia Keys, U2, Foo Fighters, Mariah Carey, Kanye West, Garth Brooks en Bonnie Raitt. Ze namen allen muziek op die met de stad geassocieerd kan worden.


New Orleans staat weer op de kaart, en op cd. Toegegeven, er was een hoop natuurgeweld voor nodig. Maar de tientallen benefietcd's die na de ramp verschenen, hebben de aandacht weer eens gevestigd op wat misschien wel de sterkste kant is van de stad die geldt als een van de oudste en spannendste smeltkroezen van de Verenigde Staten: de muziek.


Dat mocht ook wel een keer. Want voor het oergeluid uit New Orleans, de traditionele jazz, dreigde een verstoft bestaan. Klassieke jazz werd een museumstuk waar je, mocht het op je pad komen, geïnformeerd en met eerbied naar diende te luisteren, maar die verder geen directe persoonlijke relatie van je verlangde. De spinazie onder de muziek: je hoeft het niet lekker te vinden, als je maar beseft dat het goed voor je is.


Natuurlijk, voor de fan zijn de clubs en bars buiten het toeristengebied het walhalla. Maar voor de gemiddelde dagjesmens in New Orleans was jazz gereduceerd tot een obligaat toeristendecor. In The French Quarter hoor je When The Saints voorbijwaaien met dezelfde regelmaat en vanzelfsprekendheid als in Disney World It's a Small World. Traditionele New Orleans jazz voelde voornamelijk als gebruiksvoorwerp. Ingezet, zoals tulpen in Nederland, om authenticiteit, of in ieder geval de sfeer daarvan, op te roepen.


Trombone Shorty


De cd's vol muzikaal eerbetoon hebben ertoe geleid dat de traditie is herijkt. Vooral de combinaties van popprominenten en New Orleans-coryfeeën hebben een nieuw publiek gewonnen: van Elvis Costello en de muzikale duizendpoot Allen Toussaint, die samen in 2006 The River in Reverse maakten, tot het net verschenen Dr. John album Locked Down, geproduceerd door Dan Auerbach van rockband The Black Keys.


Of, uit nogal onverwachte hoek, de Britse acteur Hugh Laurie van de tv-serie House, die een album vol jazz- en bluesstandards heeft opgenomen, waarbij hij zich liet omringen door de muzikale helden uit New Orleans: Allen Toussaint, Irma Thomas en Dr. John.


Maar New Orleans kan het ook op eigen houtje. En Trombone Shorty is het levende bewijs. Opgeleid als trombonist en trompettist aan de New Orleans Center for the Creative Arts is de kleinzoon van singer-songwiter Jessie Hill geheel eigen kweek. Hij is de laatste in een lange lijn blazers, die loopt van King Oliver (1885-1938) en Kid Ory (1886-1973) via Louis Armstrong (1901-1971) tot Wynton Marsalis (1961).


Troy Andrews - Trombone Shorty genoemd omdat hij als beginnende blazer (3 jaar!) niet boven zijn instrument uitkwam - houdt anno 2012 de nalatenschap vers door een versie daarvan te presenteren die wordt uitgedaagd en opgejaagd door rock, rap en funk. De 27-jarige trombonist, trompettist en zanger, die op 6-jarige leeftijd al speelde in de brassband van oudere broer James, bindt zowel de traditionalisten aan zich met een saluut aan Toussaints On Your Way Down, als een rockpubliek, door een metal riff als bed voor improvisaties te gebruiken. Hij maakte tijdens tournees deel uit van Lenny Kravitz' blazerssectie, had op zijn tweede album For True gastoptredens van onder anderen gitarist Jeff Beck en zanger/rapper Kid Rock en mocht dit jaar tijdens Mardi Gras (het traditionele Vastenavondfeest) in Washington optreden voor president Obama.


Zo staat de jonge blazer door zijn succes model voor een gedroomde renaissance van The City that Care Forgot. Hij is het uithangbord voor een hernieuwde trots. Niet voor niets mocht hij januari dit jaar in het New Orleans Superdome stadion het Amerikaanse volkslied spelen voor de play-offs van het American footballseizoen. Een gebeurtenis waarvan de symbolische waarde niet moet worden onderschat.


Een Amerikaanse krant vergeleek Andrews met Jozua, die met trompetgeschal de muren van Jericho liet instorten. Andrews was echter gekomen om de muren van de stad en het gevoel van eigenwaarde te herstellen. De Superdome was eerder het decor voor bloeiend stedelijk zelfvertrouwen. In 2009 kwalificeerde het plaatselijke footballteam The Saints zich voor het eerst voor de Superbowl, de finale van de American football-competitie, door er de voormalige kampioen Indiana Colts te verslaan. De frustratie en woede waar het stadion symbool voor stond - toen de stad na Katrina in de hevigste nood verkeerde en een uiterst lakse regering slachtoffers er lange tijd in mensonterende omstandigheden aan hun lot overliet - werd er een beetje door weggewassen.


O ja, Andrews heeft ook nog een bescheiden rolletje als zichzelf in het eerder genoemde Treme. In de serie van televisienetwerk HBO, die dit jaar in de Verenigde Staten zijn vierde seizoen ingaat en geheel op locatie is opgenomen, is de echte hoofdrol weggelegd voor de stad. De serie is genoemd naar de achterstandswijk Treme (spreek uit tre-mee) recht tegenover The French Quarter. De makers geven een empathisch sfeerbeeld van de stad, waarin de bewoners worstelen om na Katrina een nieuw bestaan op te bouwen.


Maar Treme is ook een podium. In elke episode maakt een deel van New Orleans zijn opwachting. Hetzij als het decor voor het verhaal, hetzij als de broedplaats voor de gebruikte muziek. De briljant syncopische funk van The Meters, de soul van de Neville Brothers, de pianojazz van Professor Longhair en de Mardi Gras- klassiekers als Iko Iko van The Dixie Cups; het komt allemaal voorbij. Alsof bedenker David Simon, ook van The Wire, een verzameltape voor je heeft gemaakt en over zichzelf buitelend van enthousiasme kreten slaakt als 'dit móét je even horen' of 'dit is zó goed'. Na elk seizoen verschijnt vanzelfsprekend ook een cd.


Die zendingsdrift moet worden gekoesterd en de pleitbezorgers moeten worden toegejuicht. Zij helpen de boodschap van New Orleans te verspreiden buiten het gebied tussen Mississippi, Lake Pontchartrain en de Golf van Mexico. Zoals ook de onwaarschijnlijkste van alle ambassadeurs doet, Hugh Laurie. Hij zag de bui en de kritiek al hangen toen hij als blanke Britse acteur ook zo nodig een cd moest maken. Hij legt er in het boekje van zijn album Let Them Talk een geestige verantwoording voor af: waarom net hij? Waarom net nu? 'Ik zou het niet verdragen als deze muziek opgesloten zou worden in een vitrine met het bijschrift: 'Cultuur. Mag alleen aangeraakt worden door zwarte mannen op leeftijd.' Dan gaat ze richting het graf.'


En dat kant niet, want New Orleans is nou net herboren.


Trombone Shorty & Orleans Avenue. Vrijdag 6/7, 21.45 uur, Maas. Maceo Parker with special guest Trombone Shorty. Zondag 8/7, 22.00 uur, Nile.

Laissez les bon temps rouler

Als New Orleans de geboorteplaats van jazz is, dan is de wijk Treme de kraamkamer. De historische lezing zegt dat Congo Square (nu Louis Armstrong Park) de plek is waar een van Amerika's belangrijkste kunstvormen ontstond, omdat dit de enige plek was waar slaven muziek mochten maken.

Treme is ook de titel van de televisieserie van David Simon en Eric Overmyer, die eerder de bejubelde serie The Wire maakten. In Treme staan de wijk en de stad New Orleans centraal in de eerste jaren na de verwoesting door orkaan Katrina. Het leverde een serie op die sterk is gebaseerd op de journalistieke werkelijkheid en die de problemen belicht van de inwoners; een bareigenares, een werkloze dj, een advocate, een straatmuzikante, een Mardi Gras-indiaan en een trombonist.

Er is moeite gedaan alles van New Orleans op z'n New Orleans op te nemen: Mardi Gras, de uitbundige begrafenissen met hun parades, de Creole cuisine, de voo­dootraditie, maar ook de corruptie, het nepotisme in het gemeentebestuur en de misdaad. Waar de stad uiterst vrijgevig kan zijn in haar levenslust, onder het motto Laissez les bon temps rouler, kan New Orleans even zo goed veranderen in een kruitvat van liederlijkheid en geweld.

Maar wat echt de aandacht opeist in de serie, is de muziek. Elke week weer is er een verrassingsoptreden van een grootheid die de stad heeft voortgebracht. En dat zijn er nogal wat voor een stad die een overweldigende traditie koestert op het gebied van jazz, funk, soul, zydeco en ook hiphop.

Treme wordt voorlopig niet uitgezonden in Nederland, wel is de serie op dvd verkrijgbaar.

Lesje Jazz


De in dit artikel genoemde nummers zijn te beluisteren via Spotify. Ga naar vk.nl/spotify of richt een smartphone met een zogenoemde QR-reader (apps zijn gratis te downloaden) op het blokpatroon hiernaast.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden