Nieuw onderzoek naar ’s lands beroemdste akte

Heeft het Plakkaat van Verlatinge (26 juli 1581) meerdere vaders? Tot nu toe werd gedacht dat de verklaring waarmee de Nederlandse gewesten tijdens de Opstand de Spaanse koning Filips II aan de dijk zetten, van de hand is van de hoge ambtenaar Jan van Asseliers.

‘Maar mijn indruk is dat er sprake is van twee opstellers’, zegt Ted Steemers, het hoofd collectie van het Nationaal Archief. Steemers heeft het concept van het Plakkaat – dat uiteindelijk in gedrukte vorm verscheen – aan een eerste onderzoek onderworpen. ‘Er zijn twee inktrecepten gebruikt, wat kan wijzen op twee auteurs.’

Met een apparaat voor ‘hyperspectral imaging’ is het mogelijk om verwijderingen en doorhalingen zichtbaar te maken. En daar staat het concept van het Plakkaat vol mee. ‘We gaan het Plakkaat helemaal uit elkaar trekken, zonder het te beschadigen’, zegt Steemers.

Het Plakkaat van Verlatinge wordt gezien als een van de geboortepapieren van de Nederlandse staat, en als een van de voorlopers van de Grondwet. Vandaag wordt de Staatscommissie tot herziening van de Grondwet geïnstalleerd.

Ter gelegenheid daarvan heeft het Nationaal Archief besloten het Plakkaat onder de loep te nemen. Volgens directeur Martin Berendse zijn Nederlanders er veel te weinig mee bekend. ‘De Amerikanen weten alles over de auteurs van hun Declaration of Independence, terwijl wij met veel vragen zitten over onze eigen onafhankelijkheidsverklaring .’

Van Asseliers stelde in opdracht van de Staten het Plakkaat op, dat constateert dat de vorst er is voor zijn onderdanen, en niet omgekeerd. Wegens alle wandaden die Filips II heeft begaan, kunnen de Nederlandse gewesten niet anders dan hem verlaten.

Het Archief gaat samen met de Universiteit van Tilburg ook onderzoek doen naar onder andere de internationale context waarin het Plakkaat is ontstaan. Volgens de hoogleraar rechtsgeschiedenis Randall Lesaffer heeft het Plakkaat invloed gehad op soortgelijke verklaringen in Engeland, en daardoor mogelijk ook op de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.