NIEUW OF JONG?

'VERNIEUWEN is altijd een politiek modewoord geweest. Een permanent modewoord: het lijkt een contradictie. Maar als mensen onbestemde kritiek hebben op de bestaande situatie, wordt er al gauw gezegd dat er dringend behoefte is aan vernieuwing....

MARCEL VAN DAM

Het is ook nooit erg duidelijk wat er met vernieuwing wordt bedoeld. Soms wordt er alleen mee bedoeld dat er behoefte bestaat aan verandering. Soms dat er behoefte is aan nieuw bloed in de personele sfeer.

Aan die laatste wens is bij de kabinetsformatie ruimschoots tegemoet gekomen. Dankzij de Bolkestein-doctrine om zittende bewindslieden in ieder geval te laten rouleren en dankzij het al of niet vrijwillige vertrek van een aantal bewindslieden, heeft er in Paars II een tamelijk radicale personele vernieuwing plaatsgevonden. En dat is goed. Nieuwe mensen zijn goed om oude problemen op te lossen.

Maar de PvdA-fractieleden Adelmund, Van Zuylen en anderen bedoelen met personele vernieuwing iets heel anders. Volgens hen zit hem de vernieuwing in de leeftijd. Vernieuwing is verjonging. Daaraan ligt de gedachte ten grondslag dat jonge mensen beter in staat zijn nieuwe mogelijkheden te onderkennen en veranderingen tot stand te brengen.

Dat kan waar zijn, maar het hoeft niet. Het is afhankelijk van de vraag hoe groot de verschillen in opvatting tussen de generaties zijn over de noodzakelijke veranderingen, of die verschillen door grote groepen worden herkend en in hoeverre de oudere generatie in staat en bereid is de noodzakelijk geachte veranderingen door te voeren.

Zo bestonden er in de jaren zestig tussen de generaties van voor en na de oorlog vrij diepgaande verschillen van mening over de legitimatie van macht en gezag en over de vrijheid van het individu om zich te gedragen zoals hem of haar goeddunkte.

Tot dan toe werden macht en gezag vooral gekanaliseerd via het zuilensysteem, dat ook zorgde voor collectieve gedragscodes. Voor de oudere generaties was dat niet alleen vanzelfsprekend, maar ze zagen de opvattingen van de jongere generaties ook als een bedreiging voor een geordende en fatsoenlijke samenleving. Ze piekerden er dan ook niet over om de macht af te staan. Dat leidde tot een machtsstrijd die soms vrij hardhandig werd gevoerd en uiteindelijk door de jongere generaties, mentaal en ook personeel, werd gewonnen.

Dat soort tegenstellingen tussen de generaties zijn er nu in het geheel niet. Ik zou geen enkel onderwerp weten te noemen waarvan je kunt zeggen dat het de generaties splijt. Uiteraard is de oudere generatie van mening dat de jongere generatie er maar op los leeft en dat bij de jeugd de normen aan het vervagen zijn, maar dat is kritiek van alle tijden.

Bovendien is de oudere generatie vergaand, misschien wel te vergaand, tolerant als het om het gedogen van obstinaat jongerengedrag gaat. Bijvoorbeeld: het tamelijk vanzelfsprekend gedogen door de oudere generaties van houseparty's met het massale gebruik van xtc getuigt niet van een erg sterke wil om de eigen normen op te leggen aan jongeren.

Ook politiek gezien bestaan er geen tegenstellingen die te maken hebben met een generatiekloof. Ik heb ouderen nooit horen klagen over de opmars van de computer, wel over het feit dat zij zelf niet in staat zijn een computer te bedienen. Ik ken geen opvattingen over de inrichting van de samenleving die vrij massaal door jongeren worden gedeeld en door ouderen worden afgewezen.

Als er geen visie op de samenleving bestaat die voortvloeit uit leeftijd, bestaat er ook geen noodzaak om die visie te laten representeren door iemand uit een bepaalde leeftijdscategorie.

Zijn jongere bestuurders beter in staat om veranderingen door te voeren? Het tegendeel is meestal het geval. De werkelijkheid is buitengewoon weerbarstig en bestaande machtsverhoudingen zijn moeilijk te doorbreken. Geduld en ervaring zijn daarbij de beste wegwijzers. Els Borst heeft in de gezondheidszorg meer bereikt dan Hans Simons.

Hoewel er geen inhoudelijke redenen zijn om specifiek naar jongeren op zoek te gaan om kabinetsposten te bekleden, is er toch nog reden om nieuw talent bij voorrang een kans te geven. Ervaring is in het bestuurlijke apparaat meestal oververtegenwoordigd, talent niet.

Maar welk jong politiek talent heeft zich dan aangediend waaruit Kok had kunnen kiezen? Door jongeren in de PvdA wordt vaak de vorming van het kabinet-Den Uyl als voorbeeld genoemd van een geslaagde personele vernieuwing die tevens verjonging was. Mensen als Lubbers, Duisenberg, Pronk, Van Kemenade: zij waren allemaal begin dertig. Maar waar zijn nu de dertigers die ook maar in de schaduw kunnen staan van de hiervoor genoemde politici?

Het aantal jongeren dat zich met politiek bezighoudt is dramatisch afgenomen. Afname van jong politiek talent is het automatisch gevolg. Die ontwikkeling kan niet worden gekeerd door jongeren te benoemen die eigenlijk niet geschikt zijn. Dat zou een averechts effect hebben.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden