Nieuw: Mensenmanipulatie

Het wetsvoorstel inzake handelingen met geslachtscellen en embryo's (de Embryowet), dat vorige week vrijdag door het kabinet is vastgesteld, bevat enkele opmerkelijke bepalingen die het taboe op genetische manipulatie van het menselijk erfgoed lijken te doorbreken....

Het wetsvoorstel opent de mogelijkheid dat binnen vijf tot zeven jaar na het van kracht worden van de wet besloten kan worden, genetische manipulatie van zaad- en eicellen van de mens toe te staan.

Dat wekt verbazing. Want als er over iets op het terrein van het embryo-onderzoek en het gebruik van embryo's consensus bestaat, dan is het wel het verbod op het manipuleren met zaad- en eicellen. Veranderingen van het DNA in de menselijke kiemcellen zijn namelijk blijvend; na bevruchting met zulke gemanipuleerde kiemcellen ontstaat een individu dat zijn gewijzigde erfgoed van generatie op generatie zal blijven doorgeven.

Dat nooit, was tot dusverre de gedachte bij onderzoekers, medisch-ethici en wetgevers in binnen- en buitenland. In diverse landen (Denemarken, Duitsland, Noorwegen, Zweden en Oostenrijk) is 'kiembaangentherapie', zoals het genetisch manipuleren van menselijke zaad- en eicellen ook wordt aangeduid, expliciet bij wet verboden.

De ministers Borst (Volksgezondheid) en Korthals (Justitie) kiezen in de Embryowet echter voor een andere benadering. Binnen vijf tot zeven jaar nadat de wet van kracht is, kan het verbod op het manipuleren van menselijke kiembaancellen - dat wél in de wet wordt opgenomen - bij Koninklijk Besluit, dan wel bij wet, worden opgeheven.

De bewindslieden kiezen daarvoor, zo lijkt het, om toekomstige wetenschappelijke ontwikkelingen niet bij voorbaat uit te sluiten. Ook is er een wetstechnisch argument: als de Embryowet nu alleen een verbod op kiembaangentherapie zou bevatten en niet de mogelijkheid om dat verbod op te heffen, dreigt Nederland voorgoed aan het verbod vast te komen zitten.

Het (Europese) Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde koerst namelijk eveneens aan op een algeheel verbod op kiembaangentherapie. Eventuele wijziging van die bepaling vergt een flink aantal jaren en de invloed van Nederland op het verdrag is beperkt. Als de Embryowet wél een 'ontsnappingsclausule' bevat, kan Nederland bij de ratificering van het Verdrag een voorbehoud maken, aldus de wetstechnische redenering van Korthals en Borst.

Minister Borst wil de Gezondheidsraad binnenkort om een (nieuw) advies vragen over de ethische en maatschappelijke implicaties van kiembaangentherapie, waaraan de raad in alle rust tenminste vijf jaar kan werken.

Intussen is ook duidelijk dat de bewindslieden geen al te hoge verwachtingen hebben van het manipuleren met menselijke zaad- en eicellen. Kiembaangentherapie moet, als het al ooit mogelijk wordt, een therapeutisch doel dienen - niet-therapeutische doelen blijven verboden. En dat therapeutische doel, het in de wereld helpen van een gezond kind zonder een erfelijke ziekte, kan ook, en meestal gemakkelijker, op andere wijze worden bereikt: bijvoorbeeld door na een ivf-bevruchting alleen een gezond embryo terug te plaatsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden