Nieuw licht op wandaden in Nederlands-Indië

Er moet een nieuwe Excessennota komen met alle oorlogsmisdaden door Nederland begaan ten tijde van de koloniale oorlog in Nederlands-Indië. Het document moet over twee jaar klaar zijn als Indonesië 70 jaar onafhankelijkheid viert, zegt Max van der Werff.

AMSTERDAM - Drie onderzoeksinstituten, waaronder het NIOD, stelden vorig jaar voor een nieuw grootschalig onderzoek te doen naar de koloniale oorlog. Maar het kabinet wees die aanvraag af. Samen met de Indonesiër Ady Setyawan trekt Van der Werff nu door het voormalig oorlogsgebied, op zoek naar de allerlaatste getuigen. 'Er zijn hier onvoorstelbare dingen gebeurd.'

Vanavond zijn de amateurhistorici met hun hoogbejaarde getuigen te zien in het NCRV-programma Altijd Wat. De uitzending vindt plaats juist nu premier Rutte een handelsmissie aanvoert naar Indonesië. Het beladen verleden staat overigens niet op de agenda.

Van der Werff en Setyawan plaatsen de verhalen van de getuigen van de oorlogsmisdaden van de Nederlanders op de website dutchwarcrimes.com in de hoop dat ze worden gehoord en dat het andere getuigen aanspoort alsnog hun verhaal te doen. Uiteindelijk moet er een boek verschijnen, een geactualiseerde Excessennota.

De huidige nota is in opdracht van de overheid geschreven in 1969 en vertoont grote leemten. De afgelopen jaren is gebleken dat veel excessen onvoldoende zijn onderzocht of onder het tapijt geveegd. De twee amateurhistorici proberen met hulp van vrijwilligers alle nog levende getuigen te horen. Ze speuren ook in Nederlandse en Indonesische archieven.

Van der Werff - in het dagelijks leven consultant - is kind van Indische Nederlanders en gegrepen door hun geschiedenis. Zijn grootvader was landmachtsoldaat bij de KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger). Toen de familie in 1950 naar Nederland werd gerepatrieerd, vertrok zijn vader eerst naar Nieuw-Guinea, voordat hij volgde. Hij was 15 jaar. De broer van zijn vader bleef achter op de Nederlandse erebegraafplaats op Java, gesneuveld op 16-jarige leeftijd.

'Ik ben drie keer in Indonesië geweest. Veel is nog nooit onderzocht. We stuiten op gebeurtenissen die niemand kent. De verhalen zijn walgelijk, erger dan we hebben kunnen vermoeden. We krijgen ook verklaringen van Nederlandse veteranen die zestig jaar hun mond hebben gehouden.'

Van der Werff en Setyawan richten zich in hun onderzoek op de Nederlandse betrokkenheid in Indonesië en doen geen onderzoek naar het bloedbad dat Indonesiërs aanrichtten tijdens de zogeheten Bersiap-periode. Vlak na de capitulatie van Japan in 1946 trokken jonge Indonesiërs moordend rond, uit naam van de nieuwe Republiek Indonesië.

Het was genocide, een vergeten oorlog, zegt William H. Fredrick, een Amerikaanse Indonesië-kenner, in Trouw. Van der Werff: 'De militairen hebben die periode altijd gebruikt als schaamlap voor hun oorlogsmisdaden. Het was een burgeroorlog. Nederland was een wereldrijk dat uit elkaar viel. In razernij werd alles vermoord dat met de onderdrukker had samengewerkt. Ik wil de Bersiap niet bagatelliseren, maar waarom werden ze zo gehaat? De Indo's waren de smeerolie van de witte onderdrukkingsmachine.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden