Nieuw leven voor kaal boerenpaleis

Een jeugdherberg, of een asielzoekerscentrum: plannen genoeg voor het oude paleis van prinses Juliana. Minister Blok heeft 100 duizend euro voor de vier beste ideeën.

Paleis Soestdijk, de overheid heeft een prijs uitgeschreven om het oude paleis van Koningin Juliana en prins Bernhard een nieuwe functie te geven. Beeld Freek van den Bergh

Terwijl de rest van de groep al is doorgelopen naar een volgend vertrek in Paleis Soestdijk, komen in de met heroïsche schilderijen behangen Leuvenzaal een paar vrouwen niet los van het televisiescherm. De dames, op leeftijd, kijken ademloos naar de beelden van prinses Juliana en prins Bernhard, een fragment uit het gesprek dat interviewster Maartje van Weegen in 1987 in deze ruimte met hen had.

'Wat een supermens is zij toch', verzucht Geurtje van Binsbergen (67) over de voormaligie koningin. 'Een moederfiguur, zo ontzettend lief en eerlijk', zegt een ander.

Hoezeer de herinnering aan Juliana nog voortleeft, wordt duidelijk juist in Paleis Soestdijk, waar zij met prins Bernhard woonde van 1937 tot haar dood in 2004, met onderbreking van de Tweede Wereldoorlog. Hier komt voor de bezoekers de geschiedenis van de koninklijke familie tot leven. Een paleis met enkele pronkkamers voor ontvangsten, met antieke schilderijen, kroonluchters en kunstig geornamenteerde plafonds.

Opvallend is het gebrek aan opsmuk in de meeste voormalige privéruimten van de koninklijke familie. Tapijten zijn versleten en op een stukje muur op zijn kamer is nog te zien hoe prins Bernhard de wanden geel rookte. Zijn verzameling olifantenbeelden is, tot spijt van de bezoekers, niet meer aanwezig.

'Dit is geen Versailles, dit is een calvinistisch huisje', merkt een 80-jarige belangstellende op. 'Dit laat zien hoe sober ze leefden: niet gierig maar zuinig, zonder overbodige luxe.' Een bezoeker uit Arnhem heeft minder woorden nodig. 'Dit is een kaal boerenpaleis.'

Beeld de Volkskrant

'Creatieve' ideeën

De overheid zit in haar maag met het langgerekte witte gebouw dat, gezien de scheuren her en der, wel een flinke opknapbeurt kan gebruiken. Het staat nu tien jaar leeg. Restauratie en de renovatie kosten te veel geld.

Om het proces van herbestemming te versnellen, vraagt minister Stef Blok (Rijksdienst) nu om 'creatieve' ideeën. De vier geschiktste voorstellen krijgen van hem elk 100 duizend euro voor verdere uitwerking. De staat blijft eigenaar en renoveert, maar het nieuwe gebruik moet wel genoeg geld opbrengen om te renderen. Het Rijksvastgoedbedrijf bereidt op dit moment de openbare inschrijving voor.

Er zijn meer voorwaarden. Het gebouw en de landschapstuin eromheen moeten een geheel blijven. De karakteristieke gevel moet behouden blijven; het bekende bordes waarop jarenlang tijdens Koninginnedag de koninklijke familie naar het publiek zwaaide, staat in het collectieve geheugen gegrift. Ook het oudste middendeel, dat stamt uit de 17de eeuw, mag niet worden gestript. Daarbij moet het paleis voor een deel toegankelijk blijven voor het publiek.

De marges zijn dus krap en er moet geld bij en dat is niet tot ieders enthousiasme. 'Niet nóg een paleismuseum!', twitterde D66-voorman Alexander Pechtold. 'Inboedel is al geveild, slecht onderhouden, dus verkoop!' Hij heeft schriftelijke vragen gesteld aan de minister over wat hij een 'bonusprijsvraag' noemt.'

In de sociale media regende het al 'creatieve' ideeën, van een asielzoekerscentrum voor economische vluchtelingen tot een 'doe-en-beleef-park'. Een serieuzer plan, dat al langer leeft, is om in het paleis een museum van de 19de eeuw te vestigen.

Bezoekers bekijken een van de kamers in Paleis Soestdijk in Baarn. Beeld Freek van den Bergh

Museum

Vraag het de bezoekers: die willen niets liever dan dat paleis Soestdijk behouden blijft. Honderdduizenden belangstellenden zijn er sinds de openstelling in 2007 komen kijken. 'Het zou zo moeten blijven als het nu is', zegt mevrouw Van der Braak (83) uit Thorn; ze staat in de ruimte waar Juliana in 2002 met een glas champagne in de hand keek naar het huwelijk van haar kleinzoon prins Willem-Alexander met prinses Máxima. 'Het is al een museum, van de geschiedenis van ons koningshuis.'

Een 80-jarige vrouw uit Nieuwegein valt haar bij: 'Als Japanners en Chinezen naar de molens gaan, kunnen ze ook hier komen. Dit is een museum van onze calvinistische mentaliteit, dit hoort bij ons land.'

En anders? Het idee om er een museum van de 19de eeuw van te maken, kan op bijval rekenen. Anderen opperen een gedeelte in gebruik te nemen als hotel. Niet te chique, meer een jeugdherberg, suggereert de 41-jarige Vanja. 'Mensen kunnen hier dan ook trouwen, in de zomer is er in de tuin een openluchttheater en een openluchtbioscoop.' Ze ziet het voor zich. 'Dus minister Blok, kom maar op met die ton!'

Twee bevriende echtparen denken dat Soestdijk prima geschikt is om appartementen in te maken voor rijke bejaarden. Of om een zorgcomplex in te vestigen voor patiënten die lijden aan ongeneeslijke spierziekten.

'Als het park maar het park blijft', zeggen Marianne en Ton Paauw, een stel van begin zestig uit Leiden met net gekochte plantjes in hun hand. Ze bezoeken het landgoed zeker vier keer per jaar. 'Er gaat hier zo'n rust van uit, de geschiedenis is voelbaar', zegt de vrouw. 'Eigenlijk zou het koninklijk huis het moeten aankopen om het in deze vorm te laten voortbestaan', suggereert de man.

Bezoekers bekijken foto's in de werkkamer van Prins Bernhard. Beeld Freek van Den Bergh

'Duurzaam'

Zijn dergelijke ideeën wel 'duurzaam', zoals een van de voorwaarden luidt? Zijn dit wel de nationale thema's die nieuwe generaties kunnen inspireren, zoals minister Blok hoopt? Hebben de jongeren van nu, die misschien nauwelijks nog een beeld hebben bij koningin Juliana, straks nog wel oog voor Soestdijk? Kun je er, wat hen betreft, niet beter iets hippers van maken?

Een van de jongste bezoekers, een 17-jarige jongen uit Oegstgeest, vindt van niet - ook hij pleit voor behoud voor komende generaties. Lunchconcerten zijn oké, veel gekker moet het niet worden. Zijn vader: 'Hij wist beter wanneer Juliana was overleden dan ik.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.