Reportage Griekse crisis

Nieuw leven op een oud lapje grond: Griekse jongeren kiezen voor een bestaan als boer

Marianna Rizouli met haar bijen in Ardameri, een dorpje bij Thessaloniki. Beeld Zolin Nicola

Griekenland heeft maandag zijn laatste Europese noodlening gekregen. Voor veel jongeren is de langdurige crisis de reden de stad te verruilen voor een bestaan als boer op het platteland. ‘Soms heb je iets slechts nodig om iets nieuws op te starten’. 

Opeens, halverwege het zandpad, verandert het geluid. Tot aan de bocht naar links overheerst het lome, zomerse gezaag van de zangcicades. Maar direct daarna verandert het gekrrrkrrrkrrr opeens in een aanzwellend gezzzzzzzzzz.

Het is het gezoem van de tienduizenden bijen van imker Marianna Rizouli. ‘Kom maar dichterbij’, zegt ze, terwijl de beestjes om haar heen zigzaggen. ‘Je bent hier veiliger dan in de stad.’

Rizouli (32) was het grootste gedeelte van haar leven bang voor bijen. Namelijk het gedeelte waarin ze studeerde aan de universiteit van Thessaloniki en ondertussen de Griekse crisis uitbrak, de economie in elkaar sodemieterde en Rizouli elk denkbaar baantje aangreep om haar huur maar te kunnen betalen. ‘Ik ben barvrouw geweest, ik ben verkoopster geweest, ik ben zelfs een tijdje hondenkapper geweest; alles heb ik gedaan om rond te komen.’

Het lukte maar nauwelijks, en bovendien werd ze steeds ongelukkiger van haar sisyfusarbeid richting het einde van de maand. ‘Ik was 28 en zocht naar iets stabiels in mijn leven. Ik wilde geen baan waardoor deze hele crisis begonnen is –niet meedoen aan het systeem waardoor al mijn vrienden in de ellende zitten. Ik wilde juist iets bijdragen aan de maatschappij, in plaats van er alleen iets uithalen.’

Dus besloot Rizouli te doen wat de laatste jaren steeds meer leeftijdsgenoten besloten: ze ruilde de stad in voor het platteland en werd boerin.

Marianna Rizouli aan het werk met haar bijen. Beeld Zolin Nicola

Plattelandsidylle

Volgens een peiling van het Griekse ministerie van Rurale Ontwikkeling dacht 68 procent van de Grieken woonachtig in Athene en Thessaloniki er op het hoogtepunt van de crisis serieus over na naar het platteland te verhuizen – een olijfboom in de Griekse zon als alternatief voor de crisis in de grote stad. 57 procent van hen was tussen de 25 en 39 jaar oud en dus lid van de zogenoemde verloren generatie; zij die al hun hele volwassen leven te maken hebben met een ongekend hoog jeugdwerkloosheidspercentage van ruim 40 procent.

Dat de plattelandsidylle aansprak blijkt ook uit officiële cijfers van het Grieks Bureau voor de Statistiek: in 2009, na een decennialange afname, was nog 11 procent van de Griekse bevolking boer, in 2015 was dit percentage voor het eerst weer gestegen tot 13 procent. De helft van de nieuwe boeren had geen agrarische achtergrond, aldus de Associatie van Jonge Boeren, en ten opzichte van 2009 waren er 15 procent meer boeren in de leeftijdscategorie 18 tot 40 jaar oud.

‘Alleen moet je die officiële cijfers wel met een flinke korrel zout nemen’, zegt ruraal socioloog Maria Partalidou van de universiteit van Thessaloniki. Overheidsinstanties zijn over het algemeen slecht in het verzamelen van data en een aantal Grieken staat enkel als boer geregistreerd om aanspraak te maken op EU-subsidies, zegt ze. ‘De overheid heeft er bovendien baat bij om de plattelandsmythe aan te dikken. Door te zeggen dat er een alternatief is voor werkloze jongeren, namelijk een leven tussen de olijfbomen als uitweg uit de crisis, proberen ze de angel uit de onvrede te halen.’

Familiegrond

Dat gezegd hebbende: er is wel degelijk een bepaalde trek naar het platteland, zegt Partalidou, die de afgelopen jaren onderzoek deed naar de trend. ‘Werkloosheid vanwege de economische crisis was de meest genoemde reden voor de gang naar het platteland, samen met redenen als: ‘Ik heb geen andere keuze meer.’’

Wel zag ze dat de hernieuwde trek naar het Griekse platteland vaker voorkomt onder iets oudere ‘jongeren’, omdat een beetje spaargeld noodzakelijk is. Een andere voorwaarde was de toegang tot familiegrond. Omdat er nooit een grootschalige industrialisatie op het Griekse platteland heeft plaatsgevonden – er waren weinig boeren die het land van hun buren opkochten om op grotere schaal te kunnen produceren – is veel land in de familie gebleven. Opa verdeelde zijn land onder zijn drie zoons, die het weer op naam zetten van hun eigen kinderen, enzovoorts. ‘Ik schat dat ongeveer 70 procent van de Griekse bevolking daarom een klein stukje familiegrond bezit’, zegt Partalidou. ‘Alleen jongeren die toegang hebben tot zo’n lap kunnen boer worden. Anders is het onbetaalbaar.’

Kijk naar Marianna Rizouli, de jonge imker van Ossa, wier zestig bijenkorven op een lap familiegrond staan en die om rond te komen nog altijd drie keer per week moet babysitten. ‘De eerste vier korven heeft mijn vader bovendien voor mij gekocht. Hij wist: als ik haar nu niet help, wordt het lastig. Pas zodra ik honderd korven heb, produceer ik genoeg honing om quitte te draaien. Pas vanaf tweehonderd bijenkorven kan ik er echt van leven.’

Medicinale oregano-olie

‘Als je rijk wil worden, moet je ander werk zoeken’, zegt Anastasia Vasiliadou, die vier jaar geleden als 39-jarige ex-advocaat besloot het roer om te gooien richting de hectare familiegrond aan de voet van de berg Chortiatis. Samen met haar man, die tot op dat moment geluidssystemen verkocht in Thessaloniki, was ze het leven in een door crisis getergde stad beu. Allebei koesterden ze bovendien zoete herinneringen aan de zomers uit hun jeugd, toen ze hun grootouders mochten helpen met het oogsten op hun boerderijen.

Anastasia Vasiliadou en haar man Michalis Georgaras. Beeld Zolin Nicola

‘We zijn in 2014 begonnen ons in te lezen, een jaar later plantten we onze eerste stekjes en vorig jaar hebben we onze eerste medicinale oregano-olie verkocht in Londen’, zegt ze. ‘Aetheleon-olie, negentien pond per fles en het loopt prima.’

Want dat is ook een kenmerk van de Griekse crisisboeren, zegt ruraal socioloog Partalidou: ze maken andersoortige producten dan de traditionelere agrariërs en vermarkten die bovendien op een andere manier. ‘Geen enkele nieuwe boer zal in de katoenproductie stappen. Dat is veel te moeilijk en vooral veel te duur. Daarom zie je dat ze bijna allemaal kiezen voor kruiden, bijen, slakken of, noem eens wat: gojibessen. Voor dat soort producten volstaat een klein stukje familiegrond, het vergt weinig investeringen en ook niet bijzonder veel kennis.’

Geruststellend gevoel

‘De traditionele oreganoboeren hebben veel grond – zeg 30 hectares’, zegt Vasiliadou. ‘Wij hebben maar 1 hectare en kunnen dus nooit tegen hun schaalvoordelen op. Wij moeten daarom iets extra’s toevoegen. Dat is een van de redenen dat wij alles biologisch doen, dat we olie produceren in plaats van gedroogde kruiden, dat we alles zelf verwerken en onze eigen marketing doen.’

Anastasia Vasiliadou en haar man Michalis Georgaras. Beeld Zolin Nicola

Vasiliadou kijkt, samen met haar man en collega, uit over hun oude veld met daarop hun nieuwe leven. ‘Op de een of andere gekke manier ben ik de Griekse crisis dankbaar’, zegt ze. ‘Als je hier in juni aan het werk bent, nog voor de zon opkomt, en je ziet het eerste licht jouw land raken en elk insect ter wereld opeens naar buiten kruipen om van jouw oregano te snoepen, dat geeft zo’n geruststellend, emotioneel gevoel – een gevoel dat ik nooit ervoer toen ik advocaat was. Wat ik eigenlijk probeer te zeggen is: misschien heb je soms een crisis nodig om iets nieuws op te starten. Iets beters in dit geval.’

Griekenland na acht jaar los van financieel infuus

Na acht jaar crisis, bezuinigingen, protesten en nog meer bezuinigingen is Griekenland losgekoppeld van het Europese financiële infuus. Maandag werd de laatste noodlening overgemaakt waarmee op papier een einde komt aan de schuldencrisis die bijna het einde van de euro en de eurozone inleidde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.