Nieuw kabinet behoeft een sterke bondgenoot

De (semi-)publieke sector zal aan gezag winnen als de menselijke maat weer centraal wordt gesteld.

Het gezag van de politiek staat onder druk. Politici die gisteren door kiezers op het schild zijn geplaatst, moeten vandaag weer vechten voor het vertrouwen van diezelfde kiezers. Waar burgers gezag per definitie wantrouwen, wordt het moeilijk om maatschappelijk lastige besluiten te nemen. Bestuurlijke verlamming ligt dan op de loer. Samenspel met een krachtig maatschappelijk middenveld kan een antwoord zijn.


Maar ook dat middenveld wordt gewantrouwd. De woningcorporatie Vestia, de mbo-instelling Amarantis (roc) en zorgmoloch Meavita laten dit zien. Net als banken, zijn het instellingen die nauwelijks nog te controleren zijn. En ze kunnen niet zo maar omvallen: het onderwijs van te veel leerlingen of de zorg voor te veel ouderen komt dan in gevaar. Dus krijgen bij mismanagement of roekeloos gedrag de belastingbetaler, de huurders en zustercorporaties de rekening. Terwijl de verantwoordelijken vaak met een gouden handdruk worden bedankt voor bewezen diensten.


Dit wekt terecht woede in de samenleving. Die woede ondermijnt het gezag van de totale (semi-)publieke sector. Om die woede te keren, bepleiten wij:


1. De menselijke maat centraal.


Organisaties in de publieke sector moeten weer een publieke eigenaar krijgen. Huurders moeten weer binding krijgen met hun corporatie, ouders met de school van hun kinderen, cliënten met hun zorginstelling. Dat gevoel ontstaat alleen als bij organisaties de menselijke maat centraal staat. Daarom moet de werking van de fusietoets bij het onderwijs worden uitgebreid. En pleiten we voor het opknippen van systeemorganisaties. Zeker omdat deze vaak de totale sector gijzelen. Het voorbeeld van Vestia laat dit goed zien: Vestia mag niet omvallen vanwege de gevolgen voor de rest van de sector.


Dit 'Griekenlandscenario' is ook zichtbaar bij roc's. Door de brede horizontale concentraties zijn roc's grote onderwijsfabrieken, waar leerlingen, ouders en leerkrachten verdwalen en managers de dienst uitmaken. Beter is het om te kiezen voor verticale integratie van mbo en hbo. Daardoor onstaan herkenbare opleidingen die beter aansluiten bij de beroepspraktijk en beroepstrots.


2. Macht voor mensen.


De wijze waarop geëmancipeerde burgers machteloos staan ten opzichte van de aanbieders in de publieke sector wringt steeds meer. De pgb's laten zien dat het anders kan. Collectief wordt het recht op voorzieningen gegarandeerd, maar mensen bepalen zelf hoe ze daarvan gebruik maken.De sport draait voor een groot deel op verenigingen en vrijwilligers. Waarom kan dit niet op andere terreinen? Waarom zo moeilijk doen over overdracht van meer verantwoordelijkheden aan buurtorganisaties? Waarom stimuleren we actief burgerschap zo beperkt als het gaat over veiligheid in buurten? Waarom zoveel belemmeringen om gezamenlijk energie op te wekken?


3. Betrokken bestuurders.


De organisaties in de publieke sector moeten weer van mensen worden. Dit stelt eisen aan het aantal functies dat iemand kan vervullen als toezichthouder en eisen aan de samenstelling van raden van commissarissen - waarom geen plaats voor huurders, ouders of cliënten?


4. Inhoudelijke kwaliteit.


De publieke organisaties zijn ooit met een maatschappelijk doel opgericht. Bestuurders en toezichthouders verliezen dat te vaak uit het oog. Men richt zich vaak op juridische en financiële eisen, terwijl de kwaliteit van de zorg, het wonen of het onderwijs centraal zou moeten staan. Organiseer toezicht met mistery guests die kijken naar geleverde kwaliteit. En maak politieke ruimte om zwakke broeders te sluiten of raden van toezicht naar huis te sturen.


Als het nieuwe kabinet maatregelen neemt die de positie van het maatschappelijke middenveld bevordert, schept het de voorwaarden voor een krachtige bondgenoot. En die bondgenoot is in deze moeilijke tijd hard nodig om gezaghebbend te besturen.


Staf Depla is wethouder van Financiën, Dienstverlening & Organisatie in Eindhoven, zijn broer Paul Depla is burgemeester van Heerlen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden