REPORTAGE

Nieuw icoon voor de stad van vrede en recht

Het nieuwe gebouw van het Internationaal Strafhof, bij de Haagse duinen, wordt dinsdag officieel geopend. Het is 14 jaar geleden dat de 'wereldrechtbank' werd opgericht. Hoe staat het strafhof er voor?

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Het nieuwe gebouw van het Internationaal Strafhof, bij de Haagse duinen, wordt morgen officieel geopend. Het complex zet Den Haag nog steviger op de kaart als juridische hoofdstad van de wereld. En dat voor een strafhof met nog maar twee veroordelingen op zijn naam.

Wie zich afvraagt waar het Internationaal Strafhof zich de komende jaren mee bezig zou kunnen houden, hoeft de krant maar open te slaan. 'Dat geeft een idee van de agenda van de aanklager', zegt Herman von Hebel. 'De wereld wordt er niet mooier op en de druk op het strafhof wordt dus alleen maar groter.'

Als griffier leidt de 54-jarige Nederlander samen met de Gambiaanse aanklager Fatou Bensouda en de Argentijnse rechter Silvia Fernández de Gurmendi het Internationaal Strafhof. Op deze plek moet het recht zegevieren over staatshoofden, militaire bevelhebbers en andere verdachten van gruwelijke misdrijven: genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.

In 2002 begon deze 'wereldrechtbank' in het voormalige hoofdkantoor van KPN, ook in Den Haag. Dinsdag is de officiële opening van een nieuw onderkomen nabij de Waalsdorpervlakte. Dat gebeurt door koning Willem-Alexander in aanwezigheid van onder meer Ban Ki-moon, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties.

Recensie Internationaal Strafhof

De ontwerpopdracht voor het Internationaal Strafhof in Den Haag was even prestigieus als delicaat. Lees hier de recensie (***)

Logische vestigingsplek

Toch is het Strafhof geen VN-instelling. 'We werken wel intensief samen, maar we zijn volledig onafhankelijk en onpartijdig', benadrukt Von Hebel. In de zomer van 1998 onderhandelde hij, als ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken, vijf weken in Rome over de oprichting. 'De bedoeling was een permanent strafhof, zodat de oprichting van ad-hoctribunalen kon worden voorkomen.'

Het International Criminal Court (ICC) is een aanvulling op de nationale strafrechtsystemen, geen vervanging daarvan. Het komt pas in beeld als landen zelf niet kunnen of willen berechten. Inmiddels hebben 123 landen zich bij het Strafhof aangesloten.

Omdat Den Haag al onderdak gaf aan het Joegoslavië-tribunaal en het Speciaal Tribunaal voor Libanon, bleek het de logische vestigingsplek voor het Internationaal Strafhof. De nieuwbouw is een opsteker voor Den Haag, dat zich afficheert als 'internationale stad van Vrede en Recht' en 'juridische hoofdstad van de wereld'.

Met het Vredespaleis werd daar in 1913 de kiem voor gelegd. Het Vredespaleis huisvest het Internationaal Gerechtshof van de Verenigde Naties. Hier buigen rechters zich over (grens)conflicten tussen landen. Inmiddels telt de stad 160 internationale organisaties, nog uitgezonderd non-gouvernementele organisaties, denktanks en ambassades.

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

19.600 banen

Hart van de 'Internationale Zone' is de Johan de Wittlaan, waar op de middenberm de vlaggen wapperen van de lidstaten van de Verenigde Naties ¿van Afghanistan tot Zwitserland. Naast het standbeeld van Nelson Mandela staat het hoofdkwartier van een minder bekende winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede: de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW).

Dan het World Forum, waar de Amerikaanse president Obama in 2014 gastheer was van de nucleaire top, en het Joegoslavië-tribunaal. Aan de overkant wordt gebouwd aan een nieuw kantoor voor Eurojust, het EU-agentschap tegen grensoverschrijdende zware criminaliteit. Het in 2011 geopende hoofdkantoor van Europol ligt om de hoek. Enkele kilometers verderop breidt een NAVO-kantoor uit van 500 naar 740 medewerkers.

Den Haag vaart er economisch wel bij. De internationale organisaties zijn goed voor 19.600 banen en elke baan bij een dergelijke instelling levert er elders nog eentje op. De totale bestedingen van deze organen bedragen jaarlijks 2,5 miljard euro in Den Haag en omstreken; 8,7 procent van de Haagse werkgelegenheid is er (in)direct aan te danken.

Bij het Internationaal Strafhof werken, van advocaten tot rechters, aanklagers en ondersteunende diensten, zo'n duizend mensen. De begroting bedraagt 150 miljoen euro, opgebracht door de aangesloten landen.

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Kritiek

Het belang van het Strafhof staat buiten kijf, maar er is ook kritiek. Sinds 2002 zijn nog maar twee veroordelingen geweest, onder wie de Congolese oud-politicus en rebellenleider Thomas Lubanga, vanwege oorlogsmisdaden en het ronselen van kindsoldaten.

De vervolging van de aanstichters van het Keniaanse verkiezingsgeweld in 2007 is stopgezet: het hof heeft begin deze maand de zaak tegen de vicepresident van Kenia, William Ruto, nietig verklaard. 'In Kenia werden getuigen op grote schaal geïntimideerd. Daarmee is die zaak feitelijk onmogelijk geworden', zegt Von Hebel, die als griffier ook verantwoordelijk is voor een getuigenbeschermingsprogramma waar wereldwijd meer dan honderd mensen onder vallen. 'Dat is heel frustrerend.'

Een opsteker is de arrestatie van Ahmad Al Faqi Al Mahdi, die in Mali verantwoordelijk wordt gehouden voor de vernietiging van tempels en monumenten in Timboektoe. Hij zit in de internationale gevangenis in Scheveningen en heeft onlangs laten weten dat hij schuld zal bekennen en zal meewerken aan zijn proces. 'Dat is een groot succes, die zaak wordt dit jaar nog afgehandeld.'

Landen als Syrië, Soedan en Libië zijn niet aangesloten bij het Strafhof. Frusterend, beaamt Von Hebel, maar anderzijds zijn 34 van de 54 Afrikaanse staten wel partij. Daar komen nu de meeste zaken vandaan.

Herman von Hebel leidt als griffier het strafhof Beeld ICC
Beeld Harry Cock / de Volkskrant

'Daarnaast kan de VN-Veiligheidsraad zaken naar ons doorverwijzen, zoals gebeurde met Soedan en Libië. Oekraïne is geen formele partij, maar het parlement heeft ons wel gerechtigd tot onderzoek naar de gebeurtenissen sinds de revolutie in 2013.' Het neerhalen van de MH17 is geen onderwerp bij het hof: daar zijn betrokken landen als Nederland en Maleisië zelf mee bezig.

Het Strafhof moet het hebben van samenwerking. 'We hebben geen eigen politiemacht, dus we zijn afhankelijk van anderen.' Er staan wereldwijd een stuk of 25 arrestatiebevelen uit. Zaken duren hier al snel vijf tot tien jaar. 'Je hebt het niet over één moord, maar over complexe campagnes. De aantijgingen zijn zwaar, het aantal getuigen en bewijsstukken enorm. Vonissen zijn vaak honderden pagina's lang.'

Het gaat volgens de griffier niet over de hoeveelheid zaken, maar wel over het effect. 'Machthebbers realiseren zich: pas op, je kunt in Den Haag terechtkomen.' Dat zaken een lange adem vergen, is niet erg. 'We zijn immers permanent.'

Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden