'Nieuw geld creëert geef-economie'

Op de wereld bestaan al 2600 betaalmethoden als alternatief voor 'gewoon' geld. 'Er komen problemen aan die we met het huidige geld niet kunnen oplossen.'..

'De komende twintig jaar zullen meer veranderingen in het geldwezen teweeg brengen dan de afgelopen drieduizend jaar', voorspelt Bernard Lietaer, hoogleraar aan de universiteit van Leuven, in zijn vorige week verschenen boek The Future of Money.

Lietaer, die ontwikkelingslanden adviseerde en werkte voor de Belgische Centrale bank en verschillende multinationals, is al sinds begin jaren zeventig op zoek naar nieuwe geldsystemen. In Peru zag de Belg hoe een kleine gemeenschap het geld ontdekte. 'De pottenbakker kreeg opeens geld voor zijn potten, waardoor hij erg rijk werd. Hij had niemand meer nodig en vertrok.'

'Geld drijft gemeenschappen vaak uit elkaar. Als ik brood van jou krijg en ik geef je geld, dan hoeven we elkaar in principe nooit meer te zien. De transactie is af. Als ik niet voor het brood betaal, blijven we in een bepaalde relatie tot elkaar staan. Het huidige geld is niet verenigbaar met een geef-economie. Het is zeer efficiënt voor het uitwisselen van goederen, maar zeer inefficiënt bij gemeenschapsopbouw. Daarom was het in kloosters verboden om onder elkaar geld te gebruiken.'

'Mensen denken vaak dat het huidige geld het enig mogelijke ruilmiddel is. Ze vergeten dat geld niets anders is dan een overeenkomst: ik doe iets voor jou als jij iets voor mij doet. Iedereen is dan ook vrij om een nieuw geldsysteem te creëren.'

'Neem Airmiles, ooit begonnen als marketinggimmick om loyaliteit op te bouwen. Tegenwoordig wordt tweederde van de airmiles gebruikt voor iets anders. In de supermarkten van Sainsbury kun je gewoon met airmiles betalen. Plotseling heeft een luchtvaartmaatschappij geld geschapen. Door een smartcard wordt dit steeds makkelijker.'

'Er zijn op dit moment al 2600 honderd alternatieve geldsystemen, veelal opgestart door lokale groeperingen. Ook in Nederland heb je ze. In Amsterdam, Utrecht en Nijmegen heb je de LETS (Local Exchange Trading Systems). En in Rotterdam hebben ze net de pluspuntenkaart ingevoerd. Deze kun je alleen gebruiken voor duurzame producten en het openbaar vervoer. Rotterdam schept hiermee geld.

'Ik pleit niet voor een alternatief, maar voor complementaire geldsystemen. Één geldsysteem is in ieder geval niet genoeg. Ik vergelijk dat met een gereedschapskist met alleen een schroevedraaier erin. Daar heb je niets aan als je gaat schilderen.'

'Er komen bovendien problemen aan, die met het huidige geld niet kunnen worden opgelost. De vergrijzing, de technologische vooruitgang, waardoor mensen steeds meer tijd over houden, en de teloorgang van het milieu. Je kunt de vergrijzing op drie manieren oplossen. Je kunt ouderen in bejaardenhuizen stoppen. Dit is heel duur. Je kunt ook iedereen zelf laten betalen. Als je hiervoor geen geld hebt, heb je pech gehad.

'De Japanners hebben een tussenoplossing gevonden. Zij hebben de Huriai Kippu (HK) ingevoerd. Door oude mensen te helpen kun je HK verdienen. Deze kun je vervolgens gebruiken voor de verzorging van je eigen ouders. Het werkt goed. Oude mensen blijken het veel prettiger te vinden om van geholpen te worden door hun buurman dan door een professionele verpleegster. De Huriai Kippu's worden beheerd door een Sawayaka. Inmiddels zijn er daar al driehonderd van. Het Japanse ministerie van Handel heeft nu 40 pilots gestart om te onderzoeken of dit soort geldsystemen ook in andere sectoren bruikbaar zijn, zoals kennisuitruilsystemen voor startende ondernemers.'

'Een alternatief geldsysteem is lang niet altijd geschikt, Ik zeg niet dat een amateur mijn been moet zetten. Wie de hele dag wil oppassen heeft ook al snel niets meer aan HK's. Bovendien is de werking afhankelijk van het vertrouwen dat mensen in het nieuwe geld hebben. Maar ik heb meer vertrouwen in mijn buurman dan in de centrale bank.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden