Nieuw bewijs in zaak-Thoenes

Nieuw bewijsmateriaal moet Indonesië ertoe bewegen de moord op de Nederlandse journalist Sander Thoenes alsnog voor de rechter te brengen....

Als dat waar is, levert de band een bevestiging van de conclusie die Thiry uit zijn onderzoek trekt: Sander Thoenes is op 21 september 1999 in Dili vermoord door militairen van bataljon 745.

Thiry heeft tweeënhalf jaar aan de zaak-Thoenes gewerkt. Dat leverde duizend pagina's proces-verbaal, foto's en ander bewijsmateriaal op. Dat heeft hij overgedragen aan de Indonesische procureur-generaal, maar die vond de bewijzen te dun.

Vorige maand liet de procureur-generaal weten dat het onderzoek werd stopgezet. Na een heftige Nederlandse reactie zwakte hij dat af: als er nieuw bewijsmateriaal zou opduiken, zou de zaak weer worden opgepakt. Thiry is nu nog één keer naar Jakarta gekomen. De video-opname is zijn laatste troef.

Thiry sprak gisteren met procureur-generaal Rahman, en die zegde toe dat hij zal bekijken of Thiry's bewijsmateriaal kan worden gebruikt voor een eventuele rechtszaak. Videobanden en buitenlandse processen-verbaal worden doorgaans niet toegelaten. Thiry pleitte bij Rahman nog één keer voor een rechtszaak: 'Het openbaar ministerie moet niet op de stoel van de rechter gaan zitten. Laat een onafhankelijke rechter het bewijsmateriaal bekijken en zien wat het waard is. Laat die een beslissing nemen. Dat is ook wat de familie van Sander Thoenes wenst.'

Toen Sander Thoenes werd vermoord verkeerde Oost-Timor in chaos. Nadat de bevolking in een referendum had gekozen voor afscheiding van Indonesië, ontketenden pro-Indonesche milities, geholpen door Indonesische militairen, een golf van geweld. Honderden mensen kwamen om het leven. Thoenes was als correspondent van de Financial Times en Vrij Nederland naar Dili gekomen. Hij trok, achterop een motor, Dili in. Daar werd hij doodgeschoten.

Thiry vertelt van minuut tot minuut wat er toen gebeurde. De motorrijder zag een kolonne militairen van bataljon 745 naderen en maakte rechtsomkeert. De militairen droegen hoofdbanden en voerden Indonesische vlaggen op hun motoren. Terwijl zij probeerden te ontsnappen werden Thoenes en zijn chauffeur beschoten. De achterband werd geraakt en hun motor viel om. De bestuurder slaagde erin weg te komen, Sander Thoenes bleef liggen.

Een getuige heeft verklaard dat hij daarna luitenant Camilo Dos Santos bij Thoenes' lichaam zag staan. Misschien was Thoenes toen al dood, in de rug getroffen door een kogel, zegt Thiry. Misschien heeft Dos Santos hem doodgeschoten. De getuige zag hoe de militair zijn wapen op Thoenes richtte en hoorde een schot. De getuigenverklaring maakt Dos Santos tot hoofdverdachte. Maar, zegt Thiry: 'De commandant is zeker zo verantwoordelijk als de man die de trekker overhaalt.'

De getuige heeft ook gezien hoe de soldaten de motor op een legertruck laadden. De militairen hebben dit relaas steeds ontkend. Zij waren wel in de omgeving, zeggen zij, maar hadden met de schietpartij niets te maken. De daders moeten militieleden zijn geweest - militairen droegen geen band om hun hoofd. Dat, zegt Thiry, wordt door de videoband ontzenuwd. Duidelijk zijn Indonesische militairen te zien mét hoofdband. Als ook nog kan worden bewezen dat de motor op de film dezelfde is als de motor waarop Thoenes zat toen hij werd vermoord, kan de procureur-generaal eigenlijk niet meer om een rechtszaak heen .

Indonesië wekt de indruk weinig zin te hebben in de zaak-Thoenes. Het onderzoek kwam pas na twee jaar en aanhoudende druk uit Nederland op gang, en werd al snel weer gesloten. Diplomatieke pressie is het enige middel dat Nederland heeft om te voorkomen dat de zaak opnieuw in de la van de procureur-generaal verdwijnt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden