Nieuw antibioticum geneest muizen van MRSA

Amerikaanse onderzoekers ontwikkelen een nieuw soort antibioticum, dat bacteriën lek prikt. Het middel doodt bij sommige muizen de resistente ziekenhuisbacterie....

Bacteriestammen worden in hoog tempo resistent tegen de meeste soorten antibiotica. Wereldwijd is er speurtocht gaande naar nieuwe varianten die ziekteverwekkende bacteriën doeltreffend te lijf gaan.

In Nature van 26 juli beschrijven Amerikaanse onderzoekers van The Scripps Research Institute La Jolla in Californië de werking van een geheel nieuw antibioticum in muizen. Ze werken met peptiden (clusters van twee of meer aminozuren). Peptiden lijken sterk op eiwitten, maar hebben een lager molecuulgewicht.

Deze groep van stoffen heeft de bijzondere eigenschap bacteriën als het ware lek te prikken en heeft een belangrijke rol in het afweersysteem van mens en dier. Veelal worden peptiden, die van nature in het menselijke lichaam voorkomen, door witte bloedcellen naar de plaats des onheils gebracht om daar hun werk te doen. Menselijke cellen laten de peptiden veelal ongemoeid.

Het gebruik van deze verbindingen in medicijnen ligt derhalve voor de hand. Ze worden toegepast om ongewenste indringers bij mensen uit te schakelen, maar meestal in een zalf die direct op de infectie wordt aangebracht. Daar doen de peptiden hun werk.

Veel bacteriële infecties spelen zich dieper in het lichaam af. Het is ondoenlijk de patiënten open te snijden om de peptide op de juiste plaats te krijgen. Beter is het de peptide als medicijn te slikken of als injectie te krijgen, waarna het lichaam wordt gezuiverd van vreemde smetten.

De Amerikaanse onderzoekers hebben een vorm van peptiden ontwikkeld die ze bij muizen hebben ingespoten. De geteste peptide-varianten lijken in niets op de varianten die in het lichaam worden gevonden. De onderzoekers hebben de aminozuren in een ring geplaatst. Een aantal ringvormige varianten blijkt een krachtige werking te hebben tegen bacteriën.

Om dat te testen zijn muizen geïnfecteerd met een dodelijke hoeveelheid Multi-Resistente Sta phylococcus Aureus (MRSA), ook de ziekenhuisbacterie genoemd. Vervolgens werden de muizen met de ring-peptide geïnjecteerd op een plaats ver van de ontsteking.

Het nieuwe middel baande zich via de bloedbaan een weg door het lichaam en wist de microscopische indringers te doden. Het liet de andere cellen in het lichaam ongemoeid. De peptiden deden bij meer dan de helft van de muizen hun werk. De muizen die geen peptiden kregen na de moedwillige infectie, gingen allemaal dood.

Volgens prof. dr. Andy Hoepelman, hoofd van de afdeling infectieziekte en aids van het Universitair Medisch Centrum in Utrecht, is dit een mooie stap op weg naar een nieuw antibioticum. Hij denkt niet dat de peptiden het definitieve antwoord zijn op de resistentie-problematiek.

Hoepelman vermoedt dat de bacteriën niet snel resistentie op zullen bouwen tegen de peptiden. 'Ze zijn klein, in tegenstelling tot de bestaande antibiotica die veel groter zijn. Hoe kleiner het molecuul, hoe moeilijker het te ontregelen is. Bij grote moleculen is er makkelijker iets te vinden om de verbinding onschadelijk te maken.' Een ander voordeel is dat de peptiden van nature in het lichaam voorkomen en nog steeds een anti-bacteriële werking hebben.

Ook is Hoepelman gecharmeerd van het werkingsmechanisme. De traditionele antibiotica, zoals penicilline en tetracycline, grijpen in bij de celdeling, dus als de bacterie zich vermenigvuldigt. De peptiden doden ook niet-delende cellen.

Hoe de peptiden weten waar ze wezen moeten, is nog onopgelost. 'Ze komen bij de infectie, maar hoe dat precies in zijn werk gaat, is nog een raadsel. Daarover zeggen de onderzoekers niets', zegt Hoepelman. Hij verwacht dat op den duur een nieuw antibioticum zal worden ontwikkeld uit de peptiden, hoewel dat, zoals altijd bij nieuwe medicijnen, vele jaren zal duren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden