Nietzsche theatraal voorgelezen

Het nieuwe stuk van Ton Vorstenbosch toert als ‘reading’ door het land. ‘Grote geesten? Ben je gek!’..

HOOFDDORP Het mag dan niet zo’n ingewikkeld decor zijn, vlak voor de voorstelling heeft de lichtman van theater Het Oude Raadhuis in Hoofddorp het zweet toch op zijn voorhoofd staan. De vijf Eames-stoeltjes in die wonderbaarlijke zeegroene kleur moeten wel goed worden aangelicht, terwijl de acteurs intussen zonder problemen hun tekst moeten kunnen lezen; dat vergt technisch gepuzzel. Even later verschijnt schrijver Ton Vorstenbosch op het podium met nog een klein verzoek: een ‘zachte donkerslag’ aan het eind van het stuk, waarbij zijn personage langzaam in het duister oplost.

Vorstenbosch schreef samen met Kiek Houthuijsen het toneelstuk Ik ben Nietzsche dat nu als ‘reading’ door het land toert. Vorstenbosch houdt al jaren readings; zijn Wilhelmina, Je Maintiendrai dat in 1998 succesvol werd geënsceneerd met Anne Wil Blankers in de titelrol, begon ook op die manier: met spelers die op toneel het stuk lezen, het script in de hand. Bescheiden producties, in bescheiden zaaltjes meestal.

Maar nu wordt het wat groter aangepakt; naast Vorstenbosch en Houthuijsen die zelf de vaste bezetting vormen, is er een wisselende cast met acteurs van naam, en Nietzsche zal ook enkele schouwburgen aandoen. Bovendien vormt het stuk het eerste deel van een drieluik.

Het Nederlandse publiek is niet echt gewend aan readings. In Hoofddorp is maar een klein clubje oudere mensen komen opdagen. De enthousiastelingen die na afloop blijven plakken in het theatercafé zijn het er roerend over eens dat Nietzsche meer belangstelling verdient.

Centrale figuur in het stuk is Elisabeth Nietzsche (1846-1935), zuster van de filosoof. Terwijl Nietzsche zelf worstelt met vreselijke hoofdpijnen, opiumverslaving en zijn liefde voor de Russische schrijfster Lou Salomé, weet Elisabeth zich het werk van haar broer eigen te maken en dusdanig te manipuleren dat het bruikbaar materiaal wordt voor het naziregime. Xenofobie, hetzes tegen andersdenkenden, kleinzielige ruzies, populisme – Vorstenbosch en Houthuijsen vervatten het in een slimme, vaak humoristische tekst, die opmerkelijke wetenswaardigheden over de denker en zijn curieuze zuster aan het licht brengt en die tegelijk actueel is.

Voordeel van een reading: de tekst is echt het middelpunt, en dat werkt hier goed. Haast onnadrukkelijk maar uiterst charmant leest/speelt Vorstenbosch Elisabeth; Houthuijsen is huishoudster Pauline. In Hoofddorp wordt Nietzsche ingetogen neergezet door Bill van Dijk; Marle Brouwer en Daan van Rijssel doen de andere rollen.

Vorstenbosch en Houthuijsen werken al jaren samen. De trilogie van de waan hebben ze nu zo goed als af. Nadat ze waren gestuit op Elisabeth besloten ze tot het drieluik van dames die zich vastbijten in hun overtuiging: in de volgende delen gaat het over Winifred Wagner en Magda Goebbels. Om beurten schrijven ze een zin, een stukje. Houthuijsen: ‘Een hoop dingen die we ze laten zeggen, hebben ze ook echt gezegd. Van Nietzsche en zijn zus is veel bewaard gebleven. Op een gegeven moment ken je ze; weet je wat Elisabeth zou zeggen.’

Vorstenbosch: ‘Zitten we in het café nog even na te praten, dan gaat ze echt bestaan. Als fictiefiguur.’ Houthuijsen: ‘Denken mensen dat we over iemand zitten te roddelen.’ Vorstenbosch: ‘Wat ons ook frappeerde: Nietzsche en Wagner waren natuurlijk toch mensen met een cultureel imago. Maar hun kleingeestigheid, kinderachtigheid! Zoals ze elkaar pestten!’ Houthuijsen: ‘Grote geesten? Ben je gek!’ Beiden: ‘Heerlijk theatraal materiaal!’

En zo is het ook om te lachen. Houthuijsen, weer serieus: ‘Tja, ik moest ook altijd om Wilders lachen. Maar dan blijken mensen in hem te geloven. Er zit dus zeker een boodschap in dit stuk: let op! Zo stom wil je toch niet zijn!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden