Column

Nietsdoen heeft wereld gevaarlijker gemaakt

Omar Mateens slachtpartij bewijst opnieuw dat islam en seksualiteit een licht ontvlambare mix zijn.

Beeld AFP

Omar Mateen, de schutter in Florida die trouw had gezworen aan Islamitische Staat, heeft zojuist Donald Trump het Witte Huis in geholpen, Groot-Brittannië uit Europa gezet, Marine Le Pen het Franse presidentschap bezorgd en de wereld in een neerwaartse spiraal van escalerend geweld gestort.

Mateen is met zijn 29 jaar de Gavrilo Princip van de 21ste eeuw, de jongeman die een oude politieke orde deed instorten. Net als de 19-jarige Bosnisch-Servische nationalist wiens kogels de Eerste Wereldoorlog inluidden, heeft Mateen een lont aangestoken in een tijd van explosieve woede.

Natuurlijk kan het zijn dat deze sombere gedachten niets meer zullen blijken te zijn dan dat. Mateen heeft de wereld nog niet veranderd; misschien zal hij het nooit doen.

Maar het lijdt geen twijfel dat de grootste massale schietpartij in de Amerikaanse geschiedenis op een tijdstip komt van groot ongemak. In Amerika en Europa hebben politieke en economische frustraties een vloedgolf teweeggebracht tegen de status quo - en de ogenschijnlijke bereidheid een stap in het onzekere te zetten. Washington en Brussel zijn synoniemen geworden voor verlamming.

Trump en Brexit vertegenwoordigen actie - welke dan ook - om de dingen op te schudden. Ze zijn, voor hun supporters, de terechtwijzing die zelfgenoegzame elites verdienen.

Bovendien, en dat voedt dit gevoel nog meer, verkeert de islam in een historische crisis. Zijn soennitische en sjiitische takken zijn verwikkeld in een gewelddadige confrontatie. Zijn aanpassing aan de moderne wereld hapert en is pijnlijk genoeg gebleken om een uitzaaiende reeks gewelddadige antiwesterse jihadistische overtuigingen te produceren waarvoor Mateen - net als de San Bernardino-schutters voor hem - ontvankelijk was.

Dat hij bezoekers van een homoclub neerschoot, wijst er opnieuw op dat islam en seksualiteit een licht ontvlambare mix zijn. Liberale westerse seksuele mores zijn een buitengewoon verontrustende belediging voor een bepaalde tak van de islam. De confrontatie die hierop volgt, leidt tot explosief geweld.

Het is twaalf jaar geleden dat Theo van Gogh werd vermoord in Amsterdam door een Nederlands-Marokkaanse moslimjihadist voor het maken van een film over de behandeling van vrouwen in de islam. En nu zijn homo's in de Pulse Club in Orlando het doelwit van een Amerikaans staatsburger van Afghaanse komaf die, zo lijkt het, ook in islamitisch extremisme het ideologische antwoord had gevonden op zijn problemen.

Het is vergiftigend de 1,6 miljard moslims in de wereld de schuld te geven van de crisis waarin hun religie verkeert. Trumps zelfgenoegzame herhaling van zijn oproep een tijdelijk immigratieverbod af te kondigen voor niet-Amerikaanse moslims bevestigt zijn met geweld flirtende politiek van verdeling. Michael Oren, de voormalige Israëlische ambassadeur in de VS, werd uren na de slachting op Twitter geciteerd: 'Als ik Trump was, zou ik de moslimnaam benadrukken, Omar Saddiqui Mateen. Dit verandert de verkiezingsrace.' Later zei hij dat hij voorspelde dat Trump dat zou doen - niet dat hij het had aanbevolen.

Theo van Gogh Beeld anp

Maar het is ook gevaarlijk de potentiële kracht van de IS-ideologie te negeren of weg te relativeren - samen met de rol die zij heeft gespeeld in recent geweld van Californië tot Parijs - evenals de link tussen die ideologie en de bredere crisis waarin de islam verkeert. Obama's favoriete woorden als hij over deze plaag spreekt, zijn 'gewelddadig extremisme', woorden zo vaag dat ze grenzen aan ontwijkende betekenisloosheid. Ja, jihadistische terroristen zijn 'gewelddadige extremisten' maar ze zo noemen is alsof je het nazisme een reactie noemt op de Duitse vernedering tijdens de Eerste Wereldoorlog. Waar, maar geheel ontoereikend.

Mateen toonde opnieuw hoe krachtig de mix is van de ideologieën van IS en de National Rifle Association (NRA). Amerika is de perfecte plek voor individueel opererende IS-volgers omdat ze toegang hebben tot de wapens waarmee ze het ergste kunnen uithalen. Hoewel hij tweemaal was onderzocht door de FBI in de afgelopen jaren, kon Mateen binnenlopen bij een wapenhandel in Florida en een 'long gun' kopen en een pistool. Dit is, volgens elke redelijke maatstaf, waanzin.

Het AR-15-aanvalsgeweer dat Mateen gebruikte, werd ook gebruikt door de aanvallers in San Bernardino. Voormalig NRA-directeur David Keene noemde het ooit het wapen dat 'liberals love to hate'. Het is het wapen dat illustreert waarom lakse wapenwetten Amerikaanse levens goedkoop maken. Die wetten zijn een aberratie.

President Obama heeft de schietpartij beschreven als 'een daad van terreur en een daad van haat'. Hij maakte duidelijk dat hij de wapenwetten afkeurt. Hij riep op tot solidariteit. Hij zei niets over IS of de manier waarop de greep van IS over grondgebied in Syrië en Irak de charismatische aantrekkingskracht van zijn ideologie, verspreid via internet, versterkt. Hij zei ook: 'Actief nietsdoen, is ook een besluit.'

Ja, om actief niets te hebben gedaan in Syrië de afgelopen vijf oorlogsjaren - en daarmee toe te staan dat delen van het land een IS-bolwerk werden, een grote bijdrage te leveren aan de massale vluchtelingencrisis in Europa, te berusten in slachtingen en mensenverplaatsingen op verwoestende schaal, Amerika's rol in de wereld te ondermijnen, en de deur open te zetten voor het machtsvertoon van president Poetin - dat is de grootste buitenlands-politieke mislukking van de regering-Obama.

Het heeft de wereld veel gevaarlijker gemaakt. Ik hoop er het beste van, maar vrees voor de overwinning van de politiek van woede in Amerika en Europa.

© The New York Times

Roger Cohen is columnist van The New York Times.

Beeld Roger-Cohen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden