Niets te kiezen

Wat de uitslag op 9 juni ook is: we weten niet wie er daarna aan het roer zullen zitten

Het schrappen van het referendum uit het verkiezingsprogram door het congres van GroenLinks was het zoveelste signaal dat de meeste politieke partijen nog steeds geen idee hebben dat het belangrijkste probleem van de Nederlandse democratie het ontbreken van democratie is.

Niets te kiezen

Iemand die 9 juni gaat stemmen, is maar van één ding zeker: dat zijn stem nog niet voor een fractie van een fractie van een procent van invloed zal zijn op het beleid dat na de verkiezingen zal worden gevoerd. Dat is niet omdat hij maar één stem heeft, maar omdat een kiezer in Nederland niets te kiezen heeft. Om meerdere redenen.

Veel meer dan de meeste mensen denken, wordt besloten in Brussel. Praktisch geen enkele Nederlander voelt zich daar vertegenwoordigd. En terecht. Nog steeds is de democratie in Europa te vergelijken met de democratie zoals die in ons land bestond vóór 1848. Met de Europese Raad van Ministers in de rol van de koning. Bovendien bestaan er geen Europese politieke partijen. Bij Europese verkiezingen heb je geen idee op welk programma je stemt, wat er van terechtkomt, en wie er voor wat verantwoordelijk is. Het Europese democratisch tekort is alleen door de Europese instituties op te lossen. Niet dus, of het moet zijn als onze kindskinderen kleinkinderen krijgen.

Moeras
Ernstiger nog, want meer nabij, is het moeras waarin de Nederlandse democratie is terechtgekomen. Als Bos in het diepste geheim met Cohen regelt dat die het van hem zal overnemen als lijsttrekker en politiek leider van de PvdA, wordt hem dat niet kwalijk genomen, maar hij wordt er om geprezen. Dat was knap gedaan! Cohen nam dezelfde dag ontslag als burgemeester en zag af van wachtgeld. Hij twijfelde er niet aan dat hij ‘gekozen’ zou worden door het congres van de PvdA.

Dat geldt overigens voor alle lijsttrekkers voor de komende verkiezingen. Er waren geen tegenkandidaten, zij werden allen verkozen met percentages waarmee de Grote Leider van Noord-Korea wordt verkozen.

Schade
Het argument dat altijd wordt gebruikt om te rechtvaardigen dat er geen echte verkiezing plaatsvindt, is de schade die de onenigheid over een kandidaat teweeg kan brengen. Om dezelfde reden zou de verkiezing van een president in Amerika en elders in de wereld kunnen worden afgeschaft. Verkiezingen in een democratie zijn er juist om altijd bestaande onenigheid over personen en programma’s te beslechten.

Het staatshoofd wordt geritst met de genen, burgemeesters en commissarissen van de koningin worden benoemd in onderonsjes van een kleine bestuurlijke elite. Ons hele land wordt bestuurd als een technocratische oligarchie. Oligarchie is een woord dat staat voor ‘het heersen van weinigen’. In vroeger tijden gebeurde dat door een elite van aristocraten en regenten.

Nu door ongeveer twintigduizend mensen die op lokaal, regionaal of landelijk niveau kandidaat zijn voor of worden benoemd of verkozen tot bestuurder of volksvertegenwoordiger door ongeveer 2 procent van de Nederlandse bevolking die lid is van een politieke partij.
In theorie. Want in de praktijk kiezen de leden van de oligarchie elkaar. Die bestuurders vormen namelijk ook het actieve kader van de politieke partijen. Zij leggen ook alleen aan elkaar verantwoording af. De kwaliteit van die oligarchie is de afgelopen decennia langzaam maar heel zeker, tegelijk met het aanzien van de politiek, gedaald.

Vrij spel
Mede daardoor, en de komst van de computer, hebben technocraten vrij spel gekregen. Zij hebben bedacht dat het beter is de toekomst uit te rekenen dan te bedenken. Omdat de toekomst ongewis is, gaan ze ervan uit dat alles wat de overheid nu doet over honderd jaar ook nog wordt gedaan. Om dat zeker te stellen moeten we nu 29 miljard bezuinigen. Terwijl het hele volk ontevreden is over alles wat de overheid nu doet, vooral omdat het bestuur niet wordt toevertrouwd aan de mensen die aan het roer zitten.

Wat de uitslag op 9 juni ook is: we weten niet wie er daarna aan het roer zullen zitten, behalve dat ze uit dezelfde kring der ‘weinigen’ komen. We weten ook niet wat ze zullen gaan doen. We weten alleen dat de technocraten voor hen hebben bepaald dat ze 29 miljard gaan bezuinigen. Wie daarvoor op gaat draaien weten we ook niet. De media zullen uitentreuren verslag doen van weigeringen te antwoorden op vragen die nodig zijn om zinnig te kunnen kiezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.