'Niets mis met pensioenstelsel'

Peter Gortzak..

Amsterdam Moeten de Nederlandse pensioenen omlaag? Of moeten de premies omhoog? En wie draagt de risico’s als pensioenfondsen door een crisis zoals de huidige ineens enorme verliezen lijden? Werknemers en werkgevers, verenigd in de Stichting van de Arbeid, moeten begin volgend jaar met een plan te komen over de toekomst van het pensioenstelsel.

Vorige week zette Gerard Verheij, pensioenonderhandelaar van werkgeversorganisatie VNO-NCW, de onderhandelingen alvast op scherp. In een artikel in NRC Handelsblad pleitte hij ervoor de Nederlandse pensioenen te versoberen. De verhoging van de premie die veel pensioenfondsen door de crisis hebben moeten doorvoeren, wordt voor een groot deel gedragen door de werkgevers. Dit leidt ertoe dat de loonkosten in Nederland harder stijgen dan elders, betoogde Verheij. En dat leidt er volgens hem weer toe, dat de Nederlandse concurrentiepositie wordt ondergraven, waardoor werkgevers gedwongen zijn banen te verplaatsen.

Bovendien, zo stelde Verheij, begrijpen de bestuurders van veel multinationals het Nederlandse pensioenstelsel niet. Zij zijn in toenemende mate afkomstig uit het buitenland en hebben dus nooit van woorden als indexatie gehoord. De verhoging van de pensioenpremie komt voor hen als een onaangename verrassing en ook dat vindt Verheij een reden om voor verandering van het pensioenstelsel te pleiten.

Verheijs betoog was goed getimed. In dezelfde week had De Nederlandsche Bank (DNB) berekend dat de premieverhogingen ten koste gingen van het economisch herstel. Volgens de rekenaars van DNB zou het herstel van de pensioenbuffers tot 2013 maar liefst 0,75 procent economische groei kosten. En dat komt op een slecht moment nu de economie langzaam opkrabbelt van de klap die de kredietcrisis heeft uitgedeeld.

Peter Gortzak, bestuurslid van vakcentrale FNV en verantwoordelijk voor het pensioenbeleid, vindt alle ophef overbodig. Met het Nederlandse pensioenstelsel is niets mis, meent hij, er zijn hooguit wat kleine aanpassingen nodig.

‘Het probleem dat DNB nu aan de kaak stelt, hebben de bank en minister Donner bovendien zelf gecreëerd. Zij hebben geëist dat de pensioenfondsen op 1 april met herstelplannen kwamen waardoor de dekkingsgraad (een maat voor de buffers van pensioenfondsen, red.) in 2013 weer op 105 ligt. Als hij drie maanden had gewacht, waren die herstelplannen en die premieverhogingen misschien helemaal niet nodig geweest, want de beurzen hebben zich de laatste maanden sterk hersteld, al zijn we er natuurlijk nog lang niet.’

‘Wij hebben er keer op keer voor gepleit geen te snelle, rigide maatregelen te nemen. Deze crisis was zo uitzonderlijk. Daardoor brak een dermate onzekere tijd aan, dat het goed zou zijn geweest als de pensioenfondsen de rust hadden bewaard en niet door DNB en Donner zouden zijn gedwongen tot te snelle maatregelen.’

Moeten pensioenfondsen nog wel in aandelen beleggen, gezien de risico’s die daaraan vastzitten?

‘Je kunt niet zonder. Het is een fictie om te denken dat je het geld op een spaarrekening kunt zetten. Dat is ook niet altijd veilig. Kijk alleen maar hoe snel de spaarrente de afgelopen jaren omlaag is gegaan. Zonder de winst op aandelen is de premie nooit voldoende om jouw en mijn pensioen te financieren. En je kunt de premies niet al te veel meer verhogen. Er is een natuurlijke grens.’

Maar is door deze crisis niet gebleken dat het ook een fictie is om te denken dat de aandelenkoersen jaarlijks gemiddeld met 7 procent stijgen?

‘Daarom vind ik ons stelsel nou zo goed. Wij hebben drie pijlers. De AOW die gefinancierd wordt met een omslagstelsel (werkenden betalen daarbij voor de gepensioneerden, red.) en een aanvullend pensioen dat wordt gefinancierd met kapitaaldekking. En tot slot kunnen werknemers ook nog individueel sparen voor hun pensioen. Als je een paar magere jaren hebt in de ene pijler, kun je dat opvangen in de andere pijler. De AOW is na 1983 bijvoorbeeld tien jaar lang niet geïndexeerd. Dat kon door een hoger aanvullend pensioen dat wel met de welvaart meegroeide, worden opgevangen.

‘Maar er moet wel wat veranderen. Individuen moeten zich meer bewust worden van de risico’s. Maar dat wordt nog een hele klus. Je kunt honderd keer zeggen dat het geen vanzelfsprekendheid is dat de pensioenen meegroeien met de inflatie, maar als dat vijf jaar achtereen wel is gedaan, dan denken mensen dat dat altijd zo zal zijn.’

Als mensen niet meer verzekerd zijn van een bepaald pensioen, hebben ze weinig reden meer om hun geld naar een pensioenfonds te brengen. Ze zullen het geld dan liever zelf willen beleggen.

‘Er zijn ongetwijfeld yuppen die denken dat ze beter kunnen beleggen, maar als je naar de beleggingsresultaten van de pensioenfondsen kijkt, zie je dat ze het gemiddeld beter doen dan een individu. En de kosten zijn geringer dan als je je geld onderbrengt bij een vermogensbeheerder van een bank.

‘Bovendien worden de risico’s nu door iedereen gedragen, door gezond, ongezond, rijk, arm, jong, oud. Als je de risico’s alleen draagt, kun je in een keer alles kwijt zijn. Kijk maar in de Verenigde Staten waar velen een individueel pensioen hebben. Wie vlak na het uitbreken van kredietcrisis met pensioen ging, had helemaal niets meer.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden