Niets is heilig

Wiskundige Ronald Meester schreef een boek over geloof, wetenschap en toeval. Om, voor wie daaraan twijfelde, uit te leggen hoe een intelligent mens toch ergens in kan geloven....

Geloof hem, zegt wiskundige Ronald Meester in zijn werkkamer aan de Vrije Universiteit die van drie-hoog uitziet over een zee van Buitenvelderts lentegroen, zelfs aan deze christelijke universiteit spreekt het niet vanzelf om het over religie te hebben. In elk geval niet als wetenschapper.

Meester: 'Ook hier hoor je wetenschap en levensbeschouwing strikt uit elkaar te houden. Ik word er wel op aangekeken dat ik hardop zeg dat ik die twee als mens niet wil scheiden, dat ik niet op zondag een gelovige ben en de rest van de week een wetenschapper. Men bekijkt dat met argwaan, dat weet ik maar al te goed.'

En dat is niet alleen zo aan zijn eigen universiteit. Meester staat, samen met de prominente Delftse hoogleraar nanofysica Cees Dekker, inmiddels stevig in de belangstelling omdat hij openlijk betwijfelt of de evolutietheorie het laatste woord is. Omdat het leven op aarde onwaarschijnlijk subtiel in elkaar steekt en ook Darwin in hun ogen uiteindelijk niet goed kan uitleggen hoe dat zo gekomen is.

Critici als Marcel Hulspas van Skepsis, NRC-columnist Piet Borst en Volkskrant-columnist Ad Lagendijk, vielen hem daar frontaal op aan. Geloven en wetenschap kunnenn met goed fatsoen niet samengaan, betoogden die. Want wie in God gelooft, gelooft dat alles kan.

Twee weken geleden drukte dagblad Trouw een artikel af waarin de Leidse evolutiebioloog Gittenberger geen spaan heel liet van Meesters twijfels aan Darwin. Althans, zegt Meester nog steeds verbolgen, geen spaan van wat de Trouw-journalisten dachten dat Cees en hij hadden geprobeerd ze uit te leggen over toeval en ontwerp. Hetgeen, met alle respect, niet veel was.

Voor Meester op tafel ligt de drukproef van Het pseudoniem van God, het boek dat hij het afgelopen jaar schreef over toeval, geloof en wetenschap. Komende week komt het uit. In zekere zin, betoogt hij erin, is datgene wat gelovigen als de hand van God zien, vergelijkbaar met wat rationele materialisten het toeval noemen. Zodat het uiteindelijk haast een kwestie van smaak is welke benadering van de realiteit je het meeste zint.

In het laatste hoofdstuk gaat het, eigenlijk vooral bij wijze van case study, over de evolutietheorie. Over de vraag, om precies te zijn, of Darwin voor eens en voor altijd heeft verklaard hoe het leven op aarde zich heeft ontwikkeld. En de vraag of, als dat waar zou zijn, dat ook daadwerkelijk bewijst dat God niet bestaat.

Daar valt ook de term intelligent design: het idee dat de complexiteit van bijvoorbeeld een oog of van een biochemische cyclus onmogelijk door toeval kan zijn ontstaan. Omdat er onwaarschijnlijk veel kant en klare onderdelen meteen moeten samenwerken om tot een resultaat te komen dat de eigenaar evolutionair voordeel biedt.

- Zitten de christenen in het nauw?

'Steile gelovigen en wetenschappers halen, weet ik uit ervaring, wederzijds de neus voor elkaar op, maar in het tussengebied is er angst om zich op de hoogte te stellen van elkaars inzichten. Natuurwetenschappers kunnen enorm arrogant zijn en met groot dédain spreken over het idee om vanuit een religie het leven te willen begrijpen. De wetenschap claimt de waarheid, en acht zichzelf de enige weg naar kennis. Dat is niet hoe ik het voel.'

- Een gevoel?

'Ik kom uit een katholiek gezin, we gingen thuis trouwhartig naar de kerk, ik ook. Daarna kwam de wetenschap, een machtig en overrompelend geheel, dat de wereld ongelofelijk goed leek te begrijpen. Ik ging daar als student helemaal in op, was een tijdlang zelfs een van de felst denkbare critici van het geloof en de idiote manier waarop gelovigen meenden dat ze dingen konden begrijpen.'

- Dat is kennelijk veranderd.

'In mijn vriendenkring is het een legendarisch verhaal, van de felle Ronald die helemaal omging. Wat er gebeurde was dat ik mezelf steeds meer tekeer hoorde gaan, zonder dat ik nog wel zeker wist of ik dat echt allemaal dacht. Er kwamen kinderen, nabije sterfgevallen. Persoonlijke ervaringen die ik met mijn rationele hersens niet kon begrijpen.'

- Dan word je een religieus mens?

'Ik zal niet eens snel van mezelf zeggen dat ik een gelovige ben, juist omdat ik weet dat je dan al meteen wordt ingedeeld. Ik geloof absoluut niet letterlijk wat er in de Bijbel staat, of letterlijk in een hiernamaals. Geloven is voor mij een term die aangeeft dat je openstaat voor levensbeschouwelijke zaken. Ik ga wel naar de kerk, maar naar een studenten-oecumene waar men bijna verschrikt opkijkt als je hardop het woord God zegt.'

- Wat heeft een wiskundige te maken met geloof?

'Mijn vakgebied is de kansrekening, een groot en gevaarlijk terrein. Overal ligt misbruik van statistiek en kansrekening op de loer. In het bijzonder ergerde ik me aan mensen die levensbeschouwelijke dingen zeiden op basis van verhalen over kansen.

Dat overtuigt me niet. En dat is waar het uiteindelijk om gaat: kan ik, Ronald Meester, ergens in meegaan of niet? Niet als je gaat beweren dat toeval verdwijnt als je het maar vaak genoeg zijn gang laat gaan. Op die manier kun je alle toevallige uitkomsten van een proces ontdoen van hun mogelijke betekenis. In mijn ogen is dat niet terecht.'

- Lees: de evolutietheorie klopt niet?

'Nee, dat zeg ik niet. Darwin heeft zonder meer iets geniaals gedaan, hij zag het mechanisme van toevallige mutatie en selectie, waarmee ongelofelijk veel in de natuur te begrijpen is. Dat was een geweldige ontdekking, een van de grootste uit de geschiedenis van de mensheid, denk ik.'

- Wat is dan het bezwaar?

'Dat er mensen als Richard Dawkins rondbazuinen dat je met dat mechanisme klaar bent, dat toeval alles verklaart, en dat God overbodig is. Misschien, zegt hij ergens tevreden, is niet bewezen dat God niet bestaat, maar in elk geval wel buitengewoon onaannemelijk gemaakt. De sfeer is heel erg dat die christenen kunnen lullen wat ze willen, maar dat de biologie wel wijzer is.'

- Dawkins is propaganda, er is geen bioloog die in Cell een artikel publiceert over het bestaan van God.

'Dat is waar, maar tegelijk claimen de meeste biologen wel het alleenrecht om over evolutie te spreken. Ik ben wiskundige, ik ken heel veel biologische details niet, maar ik kan wel nadenken over de waarheidsclaims van een theorie als die van Darwin. Over de vraag waar die ophouden. En ik kan daar zelfs aan rekenen.'

- Je kunt uitrekenen dat er in de evolutie meer nodig is dan alleen toeval?

'Laat ik zeggen, er zijn mensen die dat proberen en soms ook concluderen dat sommige structuren en systemen zo onwaarschijnlijk zijn, dat er iets van een plan moet zijn geweest. Ik zeg niet dat ze gelijk hebben, ik vind het wel interessant. Dat is vooral een wetenschappelijke interesse. Ik vind dat je elke theorie tegen het licht moet kunnen houden, dus ook Darwin. In die zin is niets heilig.'

- God is geen overbodige hypothese, zoals Laplace het zei?

'Je kunt het ook omdraaien. Wat is nou een overbodige hypothese: dat je een gigantische reeks onwaarschijnlijkheden veronderstelt, of simpelweg een plan van God? Mij is het om het even, maar je moet je realiseren dat het buiten het bewijsbare valt. Je verliest dat God niet nodig is. Of niet.'

- In welk geval je je in het kamp van het creationisme plaatst.

'Onzin. Creationisme is een stroming die het scheppingsverhaal in de Bijbel letterlijk neemt. Ik neem niks in de Bijbel letterlijk, ik twijfel zelfs ronduit aan het bestaan van een Grote Ontwerper. Maar ik vraag me af of de evolutietheorie echt het laatste woord is.'

- Waarom eigenlijk niet gewoon toch een Grote Ontwerper?

'Omdat het mij niks zegt. Het zou toch wel buitengewoon onbevredigend zijn. Als God een Grote Tovenaar is, wordt alles mogelijk, zelfs het onmogelijke. Wat natuurlijk niet uitgesloten is, maar oninteressant voor de wetenschapper die ik ook ben. Ik wil begrijpen. Het moment van begrijpen, met hoofd of hart, dat is wel haast het mooiste wat er is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden