‘Niets doen was in dit geval geen optie’

De symboliek van de datum, de kloppende details: de politie moest de tipgever serieus nemen, zegt de commissaris.

‘De politie moet bij de feiten blijven’, zegt Bernard Welten, hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie. En die feiten waren, afgelopen donderdag even na middernacht: zeer gedetailleerde informatie over een dreigende terreuraanslag op de Arena Boulevard, een drukbezocht winkelcentrum in Amsterdam.

Er zouden drie mannen, van wie de namen concreet werden gespeld, met een busje onderweg zijn naar Amsterdam. Zij zouden explosieven bij zich hebben die zij in twee met name genoemde winkels tot ontploffing zouden brengen.

Precies vijf jaar na de aanslagen door Marokkaanse terroristen op forensentreinen in Madrid, waarbij 191 mensen om het leven kwamen.

Welten: ‘De symboliek van die datum is eveneens belangrijk als het om terrorisme gaat.’

Tien minuten
De informatie was afkomstig van een vrouw die Nederlands sprak met een Frans accent. De vrouw belde met een prepaid mobiele telefoon, vanuit Brussel, zoals de recherche kon vaststellen. Het gesprek van ruim tien minuten werd opgenomen en letterlijk uitgetikt, ‘inclusief alle oh’s en ah’s’, aldus Welten.

Wat volgens hem opviel waren enkele bijzonderheden die de vrouw wist te melden over het bloedbad in Madrid.

Welten: ‘Bijzonderheden die normaliter niemand weet. Waar bijkomt dat wij er ernstig rekening mee houden dat de vrouw tijdens het gesprek ruggespraak hield met een tweede persoon. Er kon geen misverstand over bestaan dat er sprake was van een zeer serieuze tip.’

Welten bedoelt dat er volgens menig anoniem beller wel vaker een bom de lucht ingaat. De kunst is dan om serieuze alarmeringen te scheiden van de rest. Om aan de hand van de gedetailleerdheid van de melding, de feiten, te besluiten of de tip moet worden nagetrokken en welke maatregelen moeten worden genomen.

Standaarprocedure
Welten (54) legt uit wat er vervolgens gebeurde op het hoofdbureau van politie: een standaardprocedure. Burgemeester Cohen en hoofdofficier van justitie Bolhaar, samen met Welten ‘de driehoek’, komen naar het hoofdbureau. AIVD, Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) en experts van de landelijke recherche, KLPD, voegen zich bij hen.

Welten: ‘De inschatting van de driehoek was dat het ging om een mogelijk misdrijf met een terroristisch oogmerk. Namen en adressen werden gecontroleerd op hun bestaan. Het antwoord was positief en maakte de aannemelijkheid van een concrete dreiging groter.

‘Vervolgens vond de AIVD dat een van de genoemde personen een familierelatie had met ‘Madrid’. En dan was er de wetenschap dat die aanslag precies vijf jaar geleden had plaatsgevonden. Niets doen was geen optie.

‘Op basis van de feiten liep het overleg volgens twee parallelle lijnen, het beschermen van het winkelende publiek en het opsporen van mogelijke verdachten om een aanslag te voorkomen. Dat is geen proces van toegepaste wiskunde, maar van voortdurend wikken en wegen van de voors en tegens. Je moet ervoor zorgen dat je geen disproportionele maatregelen neemt die de samenleving ontregelt, want dat is precies wat terroristen beogen.’

Zeven verdachten
Donderdagochtend werd het winkelgebied door de politie onder controle genomen. In de loop van de dag werden in Amsterdam op vier plaatsen in totaal zeven verdachten opgepakt. Hun aanhouding was van korte duur; de volgende dag konden ze weer naar huis. Een van hen bleek thuis gestolen spullen te hebben. De winkels gingen weer open.

Advocaten van de arrestanten spraken schande van de aanhoudingen, er werd wat geschamperd over de familierelatie van een van hun cliënten met een van de daders van Madrid, en woordvoerders van de Marokkaanse gemeenschap hadden het over ‘stigmatisering’.

Welten: ‘Inherent aan het zojuist beschreven proces zit een vermaledijd dilemma. Wat je ook besluit, er blijft altijd een ‘ja, maar...’ over. Het blijft dus arbitrair. Ik snap heus wel dat er achteraf bepaalde meningen zijn over onze beslissingen. Ik zou die meningen willen afdoen als voorspelbare menselijke kortzichtigheid, opvattingen zonder op de hoogte te zijn van alle feiten, omstandigheden, en zonder de last van de verantwoordelijken.’

Was het nodig om donderdagavond meteen te melden dat het om verdachten ging met een Marokkaans Nederlandse achtergrond?
Welten: ‘Dat hebben we in de driehoek goed doorgesproken. Onze gezamenlijke conclusie was om het te doen. Het kernpunt van de bedreiging lag immers in de familierelatie tussen een van de daders van Madrid met iemand die was genoemd in het telefoontje uit Brussel.

‘Iedereen weet dat de aanslagen in Madrid in 2004 zijn gepleegd door Marokkanen, in de media werd het al meteen gememoreerd.

‘Iedereen had die link dus zelf kunnen leggen, vijf jaar na Madrid. In dit geval is het een relevant feit. Als we het niet hadden vermeld, komt de geruchtenstroom vanzelf op gang en wordt er veel meer schade aangericht aan de maatschappelijke verhoudingen. Ongefundeerde verdachtmakingen zonder enige nuance zouden zich hebben gericht op de groep van immigranten en hun kinderen als geheel.

‘Juist door onmiddellijk de exacte feiten te noemen kan de schade voor alle betrokkenen zo beperkt mogelijk blijven. Die feiten niet noemen, lijkt misschien wel menslievend, maar getuigt volgens mij van onverstandige politieke correctheid. Het onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat geen van de zeven aangehouden personen betrokken was bij de dreiging. Dat is direct en zonder omhaal van woorden naar buiten gebracht.’

Is de zaak nu gesloten?
‘Integendeel. Onverminderd blijven wij zoeken naar de vrouw die vanuit Brussel belde én naar de door haar genoemde drie mannen en hun busje. De actuele dreiging is echter geweken.’

Een filiaal van IKEA en enkele winkels aan de Arenaboulevard in Amsterdam-Zuidoost zijn op 11 maart ontruimd wegens bedreiging met explosieven. (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden