Niet zomaar iemand even dumpen

Somalische asielzoekers kunnen terug. Althans naar de ‘veilige zones’ Somaliland en Puntland, redeneert Nederland al jaren. Maar met terugsturen moet een land voorzichtig zijn, stelt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens....

Van onze verslaggevers Kim van Keken en Michiel Kruijt

De Amsterdamse hoogleraar bestuursrecht Ben Olivier simplificeert de ingewikkelde uitspraak die het hof donderdag deed. ‘Het betekent dat je een oud Somalisch vrouwtje niet zomaar eventjes kan dumpen in Puntland.’ De Europese rechters spraken zich uit over de jonge Somaliër Salah Sheekh, maar dat heeft gevolgen voor heel het vreemdelingenbeleid.

Want niet alleen in Somalië maakt Nederland onderscheid tussen veilige en onveilige gebieden. Ook in bijvoorbeeld Irak en Afghanistan zijn zones waar asielzoekers naartoe kunnen, volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst. Dat mag van het hof, mits bescherming is gegarandeerd.

Terwijl de Nederlandse minister voor Vreemdelingenzaken zich baseert op de ambtsberichten van Buitenlandse Zaken, kijkt het hof in Straatsburg ook naar de rapporten van vluchtelingen- en mensenrechtenorganisaties. En de Europese rechters zeggen, in tegenstelling tot de minister en de Nederlandse rechters, dat Sheekh niet terugkan naar ‘veilige zones’.

Het is, volgens het hof, zelfs onwaarschijnlijk dat hij waar dan ook in Somalië bescherming krijgt. Sheekh behoort namelijk tot de Ashraf-stam, en daarmee tot een minderheid. Omdat alle minderheden in Somalië risico lopen op marteling of vernedering, is uitzetting van Sheekh in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, aldus de uitspraak.

‘Het is een harde uitspraak: het hof heeft Nederland veroordeeld en dat is ernstig’, zegt hoogleraar Olivier. ‘De eerste zet is nu aan minister Hirsch Ballin, die moet zijn vreemdelingenbeleid goed bekijken. Maar ook de rechters hebben het regeringsbeleid niet voldoende getoetst.’ Een woordvoerder van het ministerie van Justitie ziet dat anders: ‘De uitspraak van het Europese Hof wijkt wel erg af van de Nederlandse jurisprudentie.’

De Tilburgse hoogleraar vreemdelingenrecht Anton van Kalmthout zegt dat Europa doet wat het Nederlandse recht had moeten doen: ‘asielzaken inhoudelijk bekijken.’ Sinds de nieuwe Vreemdelingenwet van april 2001, oordeelt de Raad van State – na de gang naar de vreemdelingenrechter – over het hoger beroep. ‘En die kan door de nieuwe wet net als de rechters zeer marginaal toetsen.’ De gevolgde procedure telt in beroep vaak zwaarder dan het verhaal.

Sheekh heeft de Raad van State gepasseerd door direct naar het Europese Hof te gaan. Normaal moet iedereen eerst alle procedures in eigen land doorlopen, maar ditmaal oordeelde het hof dat hij geen succes zou boeken bij de Raad van State, en nam de zaak in behandeling.

‘Het zijn de Europese instanties die Nederland moeten wijzen op de mensenrechten van vreemdelingen’, zegt Van Kalmthout. ‘Talloze organisaties, Nederlandse asieladvocaten en andere betrokkenen hebben op het harde asielbeleid gewezen, maar hebben nooit gehoor gekregen. Zij hebben nu dankzij deze uitspraak het gevoel gekregen niet helemaal gek te zijn geweest al die tijd.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden