Niet zomaar een verdachte, niet zomaar een moordzaak

Making a Murderer, een tiendelige documentaireserie op Netflix, schetst een schokkend beeld van de rechtsgang in een moordproces in een uithoek van de VS.

Steven Avery, hoofdpersoon in Netflix-serie Making a Murderer, en veroordeeld in een dubieuze rechtszaak in het echte leven.Beeld Netflix

Het gebied ontleent zijn naam aan de indianenstam die er ooit heerste, het 'huis van de grote geest', Manitowoc County, in Wisconsin, gelegen aan de westelijke oever van Lake Michigan. Ruim 80 duizend inwoners, met de City of Manitowoc als belangrijkste plaats. Veel meer viel er tot voor kort niet over deze uithoek te vertellen. Dat wil zeggen sinds de laatste weken van 2015 toen Netflix de tiendelige documentaire serie Making a Murderer van Laura Ricciardi en Moira Demos begon te streamen.

In tien afleveringen worden minutieus, uitputtend zelfs, de ongelofelijke rechtszaken tegen Steven Avery en zijn 16-jarige neef Brendan Dassey gereconstrueerd, die in 2005 werden beschuldigd van de moord op de 25-jarige Theresa Halbach.

Steven Avery was niet zo maar een verdachte. Hij was een niet al te slimme man, die met zijn familie een autosloperij runde en door de lokale gemeenschap altijd al met een scheef oog werd bekeken. Hij kwam in 2003 vrij, na achttien jaar in de gevangenis te hebben gezeten, toen dna-onderzoek uitwees dat de verkrachting van Penny Beernsten, waarvan hij was beschuldigd, door een ander werd gepleegd.

Incompetent onderzoek

Zoals uit de eerste aflevering blijkt, was het onderzoek van het sheriffskantoor van Manitowoc County dermate incompetent, dat niet alleen een onschuldige man achttien jaar de cel inging, maar de echte verkrachter al die jaren zijn gang kon blijven gaan.

Avery eiste 36 miljoen dollar (2 miljoen voor elk jaar in de gevangenis) van Manitowoc County, maar aan de vooravond van het proces in 2005 werd hij opnieuw gearresteerd; ditmaal voor de moord op een paar dagen eerder verdwenen Theresa Halbach, een fotografe die werkte voor een autoblad.

Tijdens een dagenlange zoektocht wordt het uitgestrekte bedrijfsterrein van de Avery's uitgekamd. Het bewijs lijkt overstelpend: botresten en de auto van Halbach worden op het terrein gevonden, met bloed van Avery in het interieur; de autosleutel ligt op de vloer van zijn trailer en hij is de laatste die haar levend gezien heeft. En dan is er nog de gedetailleerde getuigenis van zijn neef Brendan die als medeplichtige wordt opgepakt. Maar Avery's verweer is vanaf het eerste moment dat het bewijsmateriaal een georganiseerd opzetje is en dat de zaak-Halbach vooral een manier is om hem het zwijgen op te leggen.

Andere aanraders voor liefhebbers van truecrimeseries

The staircase (Jean-Xavier de Lestrade, 2004, acht delen, YouTube)

De sensationele zaak tegen de Amerikaanse schrijver Michael Peterson, die zijn vrouw dood onder aan de trap vindt. Hij wordt beschuldigd van moord. Het valt niet mee in zijn onschuld te geloven.

Serial (Sarah Koenig, 2014, twaalf delen, podcast, iTunes)

In 1999 wordt scholiere Hae Min Lee vermoord in Baltimore. Haar ex wordt beschuldigd. Opmerkelijke zaak én een sensationale doorbraak voor podcasts: de serie werd tientallen miljoenen keren gedownload. Een 'audio gamechanger'. Inmiddels is het tweede seizoen bezig: de zaak van sergeant Bowe Bergdahl.

The Jinx (Andrew Jarecki, 2015, zes delen, HBO)

Drie mensen in de buurt van de excentrieke miljonair Robert Durst verdwijnen of komen om het leven. Durst besluit zijn bizarre levensverhaal te delen met de filmmaker, die daarmee veel verder komt dan elk politieonderzoek.

Intrigerende reconstructie

Making a murderer is een buitengewone en intrigerende reconstructie van de zaak waar Ricciardi en Demos, in 2005 filmstudenten aan Columbia University, tien jaar mee bezig zijn geweest, gebruikmakend van een overstelpende hoeveelheid materiaal die alleen maar bij Amerikaanse moordprocessen voorhanden is. Het zijn niet alleen de beelden van de plaatselijke media die hun enthousiasme over het moordproces nauwelijks kunnen onderdrukken, en elk woord in de rechtszaal vastleggen. De makers maken ook gebruik van materiaal van justitie zelf, het meest effectief van met de camera opgenomen politieverhoren, waar te zien is hoe de verstandelijke beperkte 16-jarige neef van Avery door twee door de wol geverfde rechercheurs tot kroongetuige wordt gemaakt - bijna ondragelijke beelden.

Making a murderer keert, als in de eindeloze zaak zelf, voortdurend terug naar de plek waar Halbach zou zijn vermoord en de beelden van het autokerkhof in alle seizoenen worden steeds onheilspellender: het is een plaats waar de waarheid langzaam uit beeld raakt.

Ricciardi en Demos hebben een cast, waar fictie (nee, ook het tweede seizoen van Fargo niet) nauwelijks tegenop kan. Niet alleen van de kant van de vermeende daders, de familie Avery, maar vooral aan de kant van justitie, waarbij aanklager Ken Kratz, met zijn glijdende, hoge stemgeluid, de kroon spant. Kwaadaardig of incompetent? Zegt u het maar.

Als kijker ben je geneigd de wetten van de thriller los te laten op Making a murderer; de makers weten alles van spanningsopbouw, introductie van personages en cliffhangers, maar de bittere werkelijkheid laat zich moeilijk temmen. Veel kijkers deelden gedurende de feestdagen hun machteloze woedeaanvallen tijdens het kijken via de sociale media.

De hoofdrolspelers van deze bijna vergeten moordzaak staan opeens weer volop in de belangstelling en zitten jaren na dato in de beklaagdenbank van de publieke opinie.

Als je arm bent, verlies je in dit land, zegt Steven Avery in de loop van het proces. En zijn advocaten hebben het laatste woord over het juridisch systeem in de VS. 'Natuurlijk, je kunt besluiten om geen misdaden te plegen. Maar wee je gebeente als iemand je beschuldigt, dan ben je de klos.'

En dan de vraag die blijft hangen: Als Avery onschuldig zou zijn, waar is de moordenaar gebleven?

Coldcaseteam

Het Innocence Network, dat zich bezighoudt met het opnieuw onderzoeken van oude zaken bekijkt de zaak-Avery. Maar ook particulieren via Reddit en zelfs de hackergroep Anonymous heeft zich gemeld. Ook zijn er sinds december meerdere petities gestart om de zaak te heropenen; de populairste op change.org. Het aantal handtekeningen is inmiddels de 100 duizend gepasseerd. Ondertussen is #freestevenavery een veelgebruikte hashtag op Twitter onder kijkers van de serie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden