Niet weten of je een naald in je lijf krijgt

Bewering:

'Acupunctuur werkt bij hooikoorts'


Naar de rol van flogiston bij verbranding wordt geen onderzoek meer gedaan, en het perpetuum mobile en de malariabacil zien we ook nog maar zelden opduiken in de tijdschriften. Acupunctuur daarentegen blijkt nog altijd niet te zijn bijgezet op het kerkhof van de wetenschap.Een paar weken geleden nog, in de Annals of Internal Medicine: een artikel van Benno Brinkhaus uit Berlijn en een internationale groep collega's, Acupuncture in patients with seasonal allergic rhinitis: a randomized trial. Het werd in de media binnengehaald als langverwacht bewijs dat acupunctuur wel degelijk werkt, in ieder geval bij mensen met hooikoorts.


De onderzoekers wierven 422 hooikoortspatiënten, vooral via krantenartikelen over het nut van acupunctuur tegen allergie. Ze werden in drie groepen gedeeld: de eerste kreeg acht weken Chinese acupunctuur plus voor noodgevallen een westers antihistaminicum (Zyrtec), de tweede acht weken nep-acupunctuur plus Zyrtec, en de derde groep alleen Zyrtec. Vooraf en na acht weken, zestien weken en nog een jaar later moesten de deelnemers op een bekende allergievragenlijst invullen hoe erg ze eraan toe waren geweest en hoeveel pillen ze hadden geslikt.


Die vragenlijst, de RQLQ, loopt van 0 (geen klachten) tot 6. De acupunctuur moest meer doen dan de nep-acupunctuur, en vooraf werd afgesproken dat een verschil in daling van 0,5 of meer punten als overwinning voor de acupunctuur zou gelden. De vrijwilligers begonnen, midden in het pollenseizoen, met gemiddeld 2,5 op de RQLQ.


De resultaten waren nogal gemengd. Na acht weken waren de klachten met 1 punt gedaald in de acupunctuurgroep, met 0,5 in de nepgroep, en met 0,3 in de pilgroep. Dat zijn statistisch significante verschillen. Maar die winst was na nog eens acht weken verdwenen, toen maakte het allemaal nog maar 0,1 punt uit. Op een terugkomdag een jaar later, weer in het pollenseizoen, was het verschil weer significant, maar nu was het verschil nog slechts 0,3 punten tussen echt en nep en 0,01 punt tussen echt en pil.


'Acupunctuur leidde tot statistisch significante verbetering in de kwaliteit van leven en het gebruik van antihistamine, na acht weken behandeling vergeleken met zowel nep-acupunctuur als medicatie; maar de verbetering zijn wellicht niet klinisch significant', vatten de auteurs het zo bescheiden mogelijk samen.


Maar wisten degenen die nep-acupunctuur kregen werkelijk niet wat hun overkwam? Dat is vrij belangrijk als een behandeling moet worden vergeleken met placebo: eigenlijk mag niemand weten wie echt of nep behandeld wordt, want het is honderd keer aangetoond dat anders de resultaten onbetrouwbaar worden. De acupuncturisten waren, uiteraard, niet 'blind': zij wisten wat ze deden. De echte acupunctuur deden ze volgens de regelen van de kunst, bij de nep-acupunctuur gingen ze amper door de huid heen, en moesten ze zorgen dat patiënten niet 'de-qi' bereikten (een soort tinteling die op effectieve behandeling zou wijzen).


Het is moeilijk voorstelbaar dat de naaldkunstenaars niet in woord of gebaar, stellig onbedoeld, hebben laten merken wat ze aan het doen waren. Mensen die zich voor zo'n behandeling opgeven, zullen van hun kant wel gemerkt hebben dat de naalden minder diep gingen dan normaal, en de echte liefhebbers zullen hun de-qi-ervaring gemist hebben. In een tussenzinnetje, maar niet veel meer dan dat, melden de auteurs: 'Patiënten die echte acupunctuur kregen, beantwoorden de vraag 'hoe zeker weet u dat acupunctuur uw klachten kan verminderen?' significant vaker positief.'


Als acupunctuur enig effect had, is dat ongetwijfeld vooral veroorzaakt doordat bijna iedereen wist waar hij aan toe was. Maar het juichende commentaar in het wetenschappelijke tijdschrift laat weinig ruimte voor die twijfel: 'Nu deze studie dwingend bewijs levert voor de effectiviteit van acupunctuur voor hooikoorts, voorzien we verder onderzoek om patiënten, artsen, beleidsmakers, belastingbetalers en andere belanghebbenden te informeren over de rol die acupunctuur in onze gezondheidszorg kan spelen.'


Oordeel:

De (nep-)acupuncturisten waren niet 'blind'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden