Niet voor elke Wajonger is ergens een baan te regelen

Het maakt nogal wat uit of je in een rolstoel zit, of psychische problemen hebt. Daarom zal een grote groep Wajongers achter de voordeur verdwijnen.

AMSTERDAM - De hoogopgeleide autist die de meeste, zo niet alle computerproblemen kan oplossen is allang aan het werk. Maar om een baan te vinden voor iemand die bij ieder geluidje is afgeleid, dat wordt al een stuk lastiger. Arbeidsgehandicapten moeten vanaf volgend jaar aan de slag in gewone banen. Wie veel dure begeleiding nodig heeft, dreigt tussen wal en schip te vallen en komt thuis te zitten zonder inkomen en zonder dat de gemeente naar hem omkijkt. Hoe dat te voorkomen? 'Er komen extra banen, maar het wondermiddel hebben we nog niet gevonden', zegt Jannes van der Velde van werkgeversorganisatie AWVN.


Om arbeidsgehandicapten op weg te helpen, is afgesproken dat er zogenoemde garantiebanen komen. Werkgevers leveren daarvoor, stapsgewijs tot 2026, 100 duizend extra banen, de overheid 25 duizend; de eerste 7.500 al dit jaar. Nieuwe arbeidsgehandicapten krijgen vanaf volgend jaar alleen nog een Wajong-uitkering als ze helemaal niet in staat zijn om te werken (zie grafiek).


'Die eerste banen zijn het probleem niet', zegt Andrée van Es, wethouder Werk en Inkomen in Amsterdam. 'Ik zie het binnen de gemeente. Als elke afdeling iemand plaatst hebben we in Amsterdam al 42 extra banen. Maar daarna wordt dat lastiger. De cruciale vraag is welke jonggehandicapten straks een garantiebaan krijgen.'


Gemeenten besparen direct op de bijstand als ze een arbeidsgehandicapte aan het werk helpen. Als iemand veel ondersteuning nodig heeft, kan er een klein verschil zitten tussen wat er op de uitkering wordt bespaard en wat de ondersteuning kost.


'Gemeenten moeten harde politieke keuzen maken en zullen inzetten op de kortste weg naar werk. Een grote groep jonggehandicapten wordt straks onzichtbaar, verdwijnt achter de voordeur. Dat is een ongewenst, maar onvermijdelijk bijeffect van de Participatiewet', zegt Van Es, die ook voorzitter is van de Werkkamer, die er namens gemeenten en sociale partners op toeziet dat de extra banen er komen. Als de nieuwe wetgeving wordt toegepast op het huidige bestand van 240 duizend Wajongers zouden 80 duizend jonggehandicapten geen uitkering meer krijgen, schat ze in.


Grote verschillen

Het UWV, nu nog verantwoordelijk voor de Wajongers, denkt dat deze problemen niet te vermijden zijn. 'Er zijn nu eenmaal grote verschillen in de grote groep arbeidsgehandicapten', zegt een woordvoerder van de uitkeringsinstantie. 'Het maakt nogal wat uit of iemand in een rolstoel zit of grote psychische problemen heeft. Wie minder mankeert, heeft een voorsprong.'


De Vereniging van Nederlandse Gemeenten ziet nog geen oplossing. 'Het is al geen makkelijke taak en de aanpak zal per gemeente verschillen', zegt een woordvoerder. 'Wat in elk geval helpt, is als er meer werk voor jonggehandicapten is.'


Bij alle betrokkenen is een ingrijpende cultuuromslag nodig, zegt Jannes van der Velde van werkgeversvereniging AWVN. 'Hoe we dit gaan oplossen weten ook wij nog niet, maar veel zal afhangen van de banen die er moeten komen. Wat het niet gemakkelijk maakt, is dat er altijd is gekeken naar wat mensen niet kunnen. We moeten nu weten waartoe ze wél in staat zijn zodat arbeidsgehandicapten een reële bijdrage aan de productiviteit leveren. Dan doen ze echt mee en creëren we duurzame banen. Werkgevers zijn volop aan het experimenteren, maar het wondermiddel hebben we nog niet gevonden. En ik vermoed dat we heel veel wondermiddelen nodig gaan hebben.'


De Werkkamer gaat in elk geval bijhouden hoe de garantiebanen worden verdeeld, zegt Van Es. 'Vanuit verantwoord financieel beleid zullen andere keuzen worden gemaakt dan ik maatschappelijk noodzakelijk vind. Maar het kan niet zo zijn dat er niets is voor degenen die het slechtst af zijn. Zo nodig spreken we gemeenten daar dan op aan en ook het kabinet.'


Beter resultaat met Wajongers

Sander da Graça 20 jaar


Werkt 28 uur per week als cateringmedewerker van ISS Facility Services Nederland bij Accenture in Amsterdam.


Het was een toevallige ontdekking van ISS Facility Services, wereldwijd marktleider op het gebied van facilitaire dienstverlening: beveiliging, catering, receptie en schoonmaak. 'Hoe diverser de teams des te beter de prestaties. Samengestelde teams dragen 3,7 procent meer bij aan de winst', zegt Maarten van Engeland, sinds kort directeur van ISS Nederland en daarvoor werkzaam voor ISS Denemarken.


Het bedrijf heeft in Denemarken in 2010 onderzocht hoe het kwam dat een aantal teams beter presteerden. Van Engeland: 'Wat bleek? Teams die divers zijn samengesteld zorgen onderling beter voor elkaar en mensen hebben meer inbreng.'


Daarop is diversiteitsbeleid ontwikkeld. De teams bestaan zo veel mogelijk uit verschillende generaties, culturen, mannen én vrouwen. 'Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt passen daar ook goed in. Wajongers halen we dan ook doelbewust binnen.' ISS heeft vorig jaar met het UWV afgesproken jaarlijks honderd 55-plussers of Wajongers aan te nemen. Van de eerste groep zijn er nog bijna zeventig aan de slag.


Het beleggen van broodjes vindt cateringmedewerker Sander da Graça (20), voor 58 procent goedgekeurd, het leukst. Omdat hij vooral een rustige werkomgeving nodig heeft, is het schoonmaken en bijvullen van de koffieautomaten en snoep/limonademachines zijn hoofdtaak. Teamlid en buddy Monique Talsma (48) zet hem af en toe toch in de keuken in. 'Soms spoor ik aan, soms rem ik af. Ik vergelijk het met de moederrol die ik thuis ook heb. Sander moet zich veilig voelen. Dan gaat het goed.'


Goedkope hulp zeer welkom

Benny Stinissen 41 jaar


werkt 36 uur per week als onderhoudsman voor Kemkens CV Installatie in Den Bosch.


Voor Benny Stinissen (41) uit Rosmalen is een nieuwe baan gecreëerd. Hij doet het onderhoud aan cv-ketels bij huizen van woningbouwvereniging Zayaz in Den Bosch en omstreken. Inmiddels kan hij ook eenvoudige storingen verhelpen. Zijn de problemen groter, dan komt er alsnog een monteur langs.


Dat scheelt Kemkens CV Installatie uit Oss de inzet van duurder, en in de toekomst schaars personeel, zegt John van Orsouw van Kemkens. 'Bij aanbestedingen wordt scherp op de prijs gelet. Dan scheelt het dat we hier en daar goedkopere hulpen kunnen inzetten.' Kemkens heeft op 150 monteurs vijf tot tien hulpen aan de slag. Sommigen verlenen een aantal maanden hand- en-spandiensten en gaan dan terug naar de sociale werkplaats. 'We moeten mensen zien in te passen en dat lukt nog niet altijd. Misschien wordt dat anders als er over een paar jaar een tekort aan personeel is.'


De Weener Groep, de sociale werkvoorziening van de gemeente Den Bosch, is in 2009 begonnen met 'functiecreatie'. In ruil voor een opdracht eisen gemeenten en woningbouwverenigingen dat bedrijven banen creëren voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. In Den Bosch is dat voor iets meer dan honderd mensen gebeurd, zegt Joyce de Vaan van de Weener Groep. 'Soms is een bedrijf te klein. Maar voor sommige werkgevers is het een eyeopener.'


Stinissen was stratenmaker toen hij in 2000 door een trein werd aangereden. Hij raakte verlamd en moest alles opnieuw leren. 'Ik werd knettergek van thuiszitten. Ik werk weer 36 uur. Na de zomer ga ik de monteursopleiding doen.'


Zelf een werkgever gevonden

Ilona Bruins 23 jaar


werkt 38 uur per week in de paprika's en doet sorteerwerk bij Noorland Paprika in Kampen.


Wajongers lukt het nog weleens via eigen contacten een baan te vinden bij een ondernemer in het midden- en kleinbedrijf. Zo nam de vader van Ilona Bruins (23) uit Kampen geen genoegen met het schooladvies dat zijn dochter alleen vrijwilligerswerk kon doen op de plaatselijke kinderboerderij. Ilona had tijdens een open dag van Kom in de Kas laten weten dat ze daar aan de slag wilde. 'Tegenover ons was een nieuwe paprikateler gekomen. We zijn op de eigenaar afgestapt en die wilde het wel proberen.'


'Zoiets komt op je pad', zegt Ton Noorland nuchter. Het bedrijf, dat hij runt met broer Jan, was in 2006 wegens ruimtegebrek in Moerkapelle verhuisd naar de Koekoekspolder bij Kampen. 'We zijn van 1,7 hectare glastuinbouw naar 7 hectare gegaan. We hadden nieuw personeel nodig en hadden in Moerkapelle ook al een Wajonger aan het werk gehad.' Ilona werkt met loonkostensubsidie. Ze topt paprikaplanten en bindt ze op. In het seizoen doet ze ook sorteerwerk.


In Zwolle en omgeving is de proef 'regelluwe regio' begonnen. Tot dusver inventariseert de gemeente waar werkgevers tegenaan lopen als ze een Wajonger aannemen. Een goed initiatief, vindt Noorland, die zelf zeer tevreden is over de samenwerking met de gemeente.


De obstakels variëren van de ambtenaar bij de gemeente die niet snapt hoe hij een bedrijf over de streep kan trekken om een Wajongere in te huren tot het invullen van eindeloze reeksen formulieren aan het begin van een nieuw jaar terwijl er in de situatie van de Wajonger niets is veranderd.


Participatie-wet

Sinds dit jaar moeten er extra, vooral gewone banen komen voor arbeidsgehandicapten. Bedrijven en overheden zijn op zoek naar wat werkt. Drie voorbeelden van Wajongers die aan de slag zijn. Sommigen gaan zelf op zoek naar een baan, anderen worden gretig binnengehaald.

Met de Participatiewet wil het kabinet vanaf volgend jaar zo veel mogelijk mensen vanuit een uitkering aan een gewone baan helpen. Arbeidsgehandicapten, Wajongers, krijgen voorlopig voorrang. Bijstand (433 duizend mensen), sociale werkplaatsen (100 duizend) en Wajong (240 duizend) worden samengevoegd. Het kabinet wil hiermee 1,6 miljard euro bezuinigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.