Niet verkiesbaar stellen van Duitse president Gauck is nieuwe tegenslag voor Merkel

De Duitse Bondspresident Joachim Gauck maakte vandaag bekend niet beschikbaar te zijn voor een tweede ambtstermijn. De president droeg zijn hoge leeftijd, 76, als voornaamste reden aan om in februari 2017 een stap terug te doen. De aanstaande strijd om de politieke kleur van zijn opvolger is een nieuwe tegenslag voor kanselier Merkel.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Gauck is partijloos en zeer geliefd bij de Duitsers - daarmee is hij eigenlijk de ideale Bondspresident in tijden als deze, tijden waarin de regerende coalitie het onderling vaker oneens dan eens is. Daarvan was Gauck zich bewust. 'De beslissing viel me zwaar', zei hij. 'Ik ben blij dat ik gezond ben, maar ik kan voor de komende vijf jaar niet mijn huidige energie en vitaliteit garanderen', zei Gauck tijdens zijn persconferentie op slot Bellevue.

Vorige week, toen Gaucks aftreden nog slechts een gerucht in de Bild-Zeitung was, barstten de speculaties rond zijn opvolging al los. Coalitiepartijen CDU en SPD kampen beide met een populariteits- en geloofwaardigheidscrisis. Het ligt dus voor de hand dat ze zich met een bondspresident uit eigen gelederen willen profileren.

Veel CDU-ers hunkeren naar een conservatieve president, die de 'ruk naar links' corrigeert die de christendemocraten in veler ogen onder Merkel maakten. De SPD zoekt juist een links gezicht. Iemand die korte metten kan maken met het verwijt dat de partij onder voorzitter Sigmar Gabriel het laatste restje eigen signatuur verloren heeft en op een kurk van opportunisme dobbert.

Ceremoniële functie

Kandidaten die in Duitse media worden genoemd zijn Wolfgang Schäuble (CDU), de huidige Minister van Financiën, en Norbert Lammert (CDU), de huidige voorzitter van het parlement. Binnen de gelederen van de SPD gaat het gerucht dat Frank-Walter Steinmeier, minister van Buitenlandse Zaken, zich weleens verkiesbaar zou kunnen stellen. Ook de naam Gerda Hasselfeldt van de Beierse CSU valt, als compromiskandidaat van de christendemocraten en de Groenen.

De Bondspresident wordt gekozen door de leden van het Duitse parlement en een even groot aantal vertegenwoordigers uit de deelstaten. Zijn functie is voornamelijk ceremonieel, op afstand van de politieke dagkoersen.

Toch kan een Bondspresident - dat bewees Gauck als geen ander - zijn stempel op de actualiteit drukken. Zo steunde Gauck openlijk de vluchtelingenkoers van Merkel en riep hij gedurende dit bewogen politieke jaar meerdere malen voor bezonnenheid en menselijkheid.

President Joachim Gauck en bondskanselier Angela Merkel. Beeld ap
President Joachim Gauck en bondskanselier Angela Merkel.Beeld ap

Politieke grootmacht

Ook probeerde Gauck Duitsland de afgelopen vier jaar onder ogen te laten zien dat het land weer een politieke grootmacht is, of het land dat nu wil of niet. Die positie brengt verantwoordelijkheden met zich mee, vindt Gauck, zoals deelname aan internationale militaire vredesmissies. Angst voor herhaling van het nationaalsocialistische verleden vindt de Bondspresident niet langer een excuus om van dat soort verantwoordelijkheden af te zien.

Gauck, van huis uit dominee, was in de jaren tachtig een leidend figuur in de Burgerrechtenbeweging in de DDR die streed voor democratisering en mensenrechten. Na de val van de muur was hij verantwoordelijk voor een van de giftigste erfstukken van de DDR: de dossiers van de Stasi, de Oost-Duitse geheime politie.

Die functies en zijn rustige, bezonnen manier van spreken en handelen, maken Gauck voor een groot deel van de Duitsers geloofwaardig. Hij werd in 2012 door een eensgezinde politieke alliantie van CDU, CSU, SPD, FDP en de Groenen tot president verkozen.

De Duitse bondspresident Joachim Guack eind vorig jaar in Mainz. Beeld epa
De Duitse bondspresident Joachim Guack eind vorig jaar in Mainz.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden