Niet terug naar jaren zeventig

Als de achterban gaat morren, zal de betreffende politiek leider zich gedwongen voelen aan de onderhandelingstafel harder te zijn, waardoor wantrouwen ontstaat....

‘Als iedereen één voor één in zijn hemd staat, is de schade het grootst’, zegt een ingewijde. Wordt in één keer bekend hoeveel water alle partijen bij de wijn hebben gedaan, dan is dat veel beter te verkopen. Temeer omdat er dan een gemeenschappelijk, nieuw ideaal kan worden gepresenteerd dat alle opofferingen waard is.

Een tweede reden is dat in een formatie alles met alles samenhangt. De compromissen worden ‘inde verf gezet’, maar pas definitief gesloten als ook de rest van het bouwwerk is opgericht.

De ‘oeroude formatieprocedure’ achter gesloten deuren werd vrijdag in deze krant fel bekritiseerd door Kees Kolthoff, van 1973 tot 1981 PvdA-Kamerlid. Hij betoogt dat zelfs een tussenresultaat van de onderhandelingen de zeef moet passeren van fracties, partijen ‘en zelfs van het publieke debat’. Maar de huidige politici willen niet meer terug naar de openheid van Kolthoffs jaren zeventig.

Bij de beruchte formatie van 1977 was alle onenigheid openbaar, schreven de onderhandelaars boze brieven aan elkaar en bemoeiden de linkse achterban en pers zich gedetailleerd met de onderhandelingen. Toenmalig PvdA-fractievoorzitter Van Thijn in zijn Dagboek van een onderhandelaar: ‘De stukken die er waren, stonden in de Volkskrant’. Het waren gouden tijden voor journalisten. Maar PvdA-premier Den Uyl wist ondanks tien zetels winst zijn tweede kabinet niet tot stand te brengen.

Klachten over de formatie en haar geheimzinnigheid zijn even ritueel als de formaties zelf, betoogde hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla Van Baalen in haar oratie. Maar ondanks een eindeloze reeks voorstellen verandert er niets aan de formatieprocedure, die niet in wet is vastgelegd.

Dat komt simpelweg door het Nederlandse politieke systeem, stelt ze: partijen die elkaar bestrijden vóór de verkiezingen, moeten erna samen regeren. Terwijl ze weer vrienden moeten worden, proberen ze tevens een zo groot mogelijk deel van de buit, de regeermacht, binnen te halen.

Volgens Van Baalen is dan ‘elke deelnemer gebaat bij zo min mogelijk vastliggende regels en zoveel mogelijk beslotenheid’. Niemand wil volgens haar het risico nemen openlijk gezichtsverlies te lijden in het spel van geven en nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden