Niet super maar hyper

Kofferbakken vol levensmiddelen brengen Nederlandse vakantiegangers mee uit Frankrijk. Producten die hier niet te koop zijn...

Door Nell Westerlaken

De hypermarchs een feest voor kookliefhebbers. Waarom je voor een pakje waterkerssoep nog steeds naar Frankrijk moet.

Het enige comfort dat ontbreekt in megawinkel Auchan in het Noord-Franse Roncq zijn rollende trottoirs a Schiphol. Na twee uur boodschappen doen volgens een met militaire precisie uitgestippeld plan, kan het zoeken naar een nog vergeten en in Nederland moeilijk verkrijgbaar flesje mosterdolie een ware beproeving blijken. Het olie-en azijnschap je kunt gerust spreken van een olie-en azijnstr is namelijk een halve kilometer verwijderd van kassa 80 waar jij zojuist je zorgvuldig volgetaste winkelkar hebt ingeparkeerd.

Zonder gekheid. De winkel terecht hypermarchenoemd heeft de oppervlakte van twee voetbalvelden. De inpandige afdeling huishoudspullen zou de uitbaters van menig Nederlandse Blokker-vestiging jaloers maken. De drogisterij-hoek doet een Etos ineenschrompelen tot een dorpswinkeltje, en er zijn meer cd's en dvd's te koop dan in de Free Recordshop. Dan praten we over de sectie non food. En die is niets vergeleken met het hart van de megawinkel: de levensmiddelenafdeling.

Kom daar eens om zoiets als een pakje boter. Wie met zo'n verzoek aanklopt bij het behulpzame en overvloedig aanwezige personeel (850 man op de winkelvloer), kan instructies verwachten in de trant van: bij de poissonnerie rechtdoor, het barbecueplein rechts laten liggen en na de gedroogde paddestoelen richting zuivelboulevard. En vraagt u daar nog eens verder.

Een gemiddelde hypermarkt heeft een assortiment levensmiddelen dat kan concurreren met een gespecialiseerde Nederlandse horeca-groothandel. Want waarom zou een mens alleen een vers kwarteltje, een mals eendenpootje met vijgencompof een gevulde karper willen nuttigen in december? Hebben de kerstomaatjes in Nederland nogal eens de omvang van een uit de kluiten gewassen aardbei, in de Franse hyper zijn ze te koop in zes soorten waarvan de kleinsten kleiner zijn dan de morellen die verderop liggen te glanzen. Denk je hier een ruime keuze te hebben met zes soorten olijfolie, in Frankrijk wordt daar smadelijk om gelachen.

Nederlanders die in Frankrijk kamperen of huisjes huren zelfkokers kennen inmiddels de geneugten van de Franse hyper, of hij nu Auchan, IntermarchChampion, Casino, Hyper-U, Carrefour of Leclerc heet. De tijd is voorgoed voorbij dat vader aan het begin van de vakantie de caravan volstouwde met eigenheimers en potten pindakaas. Sterker: veel Nederlanders keren terug met Franse levensmiddelen-die-bijons-niet-te-koop-zijn. Voor de thuisreis wordt aanvaard, leggen ze aan bij een Franse hypermarkt, al was het maar om een paar doosjes wijn in te slaan.

Fotograaf Bertel Kolthof uit Gouda is zo iemand, hoewel de Tokay Pinot Gris die hij deze maand kocht in Roncq slechts bijzaak was. Van zijn kassabon een willekeurige greep: cornichons (kleine, gekruide augurkjes), gedroogde sple, tomatenconcentraat met basilicum, herbes de provence in grootverbruikersverpakking, blikken limonadesiroop in smaken die in Nederland niet verkrijgbaar zijn, mayonaise de Dijon (met mosterd), diverse oliesoorten, pommes rissol (aardappelblokjes) en magret de canard (eendenfilet).

Bij de afdeling verse vis zegt Kolthof altijd 'helemaal gek' te worden van de variatie. De afdeling verpakte vis ertegenover is ook niet slecht: zeven soorten rollmops en een meter of vijf schapruimte zalm in tientallen variaties, om maar wat te noemen. 'Of je nu bij de vis of bij de fromagerie komt, je treft personeelsleden die wn wat ze verkopen', aldus Kolthof.

Elk jaar tegen kerst rijdt hij met een zwager uit Zwolle speciaal naar Roncq, net over de Belgisch-Franse grens koelboxen achterin de VW-bus. Een feest voor de kook-en eetliefhebber, zegt hij. 'Je kunt alles voor je kerstdiner in een keer aanschaffen en je hebt veel meer keuze. Heerlijk!'

Adjunct-directrice Cathy Collart van de pal naast de snelweg gelegen hyper in Roncq glimlacht om zo veel Nederlands enthousiasme. Van de zestienduizend klanten per dag komt zo'n 15 procent uit BelgiOp het aantal Nederlanders heeft ze geen zicht, maar het zijn er, gezien de ligging van de megawinkel net over de grens bij Lille, meer dan normaal in een Franse hypermarcheet ze.

'Nederlandse en Belgische klanten komen niet alleen voor de producten, ze zijn vaak verbaasd over de goede service en de veiligheid', zegt ze. Behalve op de grote gratis parkeerplaats wemelt het in de winkel van de hulpvaardige securitedewerkers die ook de weg kunnen wijzen naar de mosterd. Elke winkelbediende krijgt gericht scholing. 'Ze moeten productinformatie kunnen geven, ze leren contact maken met de klanten, maar ze leren ook hun eigen producten te snijden en te presenteren.'

Hoewel de hypermarchr wel is uitgevonden, is Frankrijk niet het enige land met megawinkels. Integendeel: de hyper is zowat overal ter wereld te vinden behe in Nederland, zegt Ton Bos, detailhandelspecialist van de Retail Wholesale Group daargelaten de paar megawinkels die her en der in de weilanden zijn verdwaald: 'De Maxis bij Muiden is een planologische ongelukje.'

'Nederland heeft een restrictief overheidsbeleid. De supermarkcesvolle ten en fabrikanten willen wel, maar de overheid gaat het onder meer tegen om planologische redenen.' De angst voor weilanden met lelijke betondozen die binnensteden leegzuigen, is niet terecht, volgens Bos. 'Er is plaats genoeg op bij voorbeeld de vele kwakkelende meubelboulevards. Die zouden er een nieuwe economische impuls door krijgen.'

Blijft de vraag waarom je voor een pakje waterkerssoep en een fles anijssiroop naar Frankrijk moet, die passen ook hier wel op het schap. Lerares Frans Margot Wisselink uit Amsterdam verlaat Frankrijk nooit zonder. Evenmin zonder een voorraadje chips met mosterdsmaak, Marokkaanse soep, potten cassoulet (een traditioneel gerecht met witte bonen en vlees), kruidenblokjes voor pasta of vlees, rozijnenmosterd, tabouleh in diverse smaken en een vrachtje bijzondere pateetjes en kazen, zo leert een strooptocht door haar keuken.

Opmerkelijk: de waterkerssoep is van Knorr. De Franse soepafdeling heeft een uitgebreid smakenpalet, van droog tot nat en alles wat er tussen zit blokjes, blikjes, pakjes en zakjes met onder meer courgettesoep, vissoep, en gevogeltesoep. aardappelDe Nederlandse marketingmanager van Knorr, Jeroen van Eck, verklaart het veel bredere Franse assortiment van zijn merk uit verschil in kooktradities. 'Knorr is van oudsher lokaal genteerd. Smaakproducten zijn meer cultureel bepaald dan bijvoorbeeld wasmiddelen.' En tsja, het valt niet te ontkennen, meent Van Eck, 'dat Zuid-Europeanen langer in de keuken staan en betere cooking skills hebben. Ze zijn meer ingredi-genteerd, kopen meer basisproducten en halffabrikaten. Noord-Europeanen zijn eerder oplossingsgericht.'

Met dit laatste bedoelt hij dat Noord-Europeanen eerder naar (bijna-)kant-en-klaar producten grijpen, zoals de stevige opmars van de Knorr-maaltijdpakketen in Nederland aantoont. Deze zelfbouwdozen worden inmiddels ook in Scandinavin Duitsland aangeboden. De in Frankrijk suc'tetra'-pakken met basissoep zijn inmiddels in de Nederlandse supermarkten te vinden.

De grote Nederlandse supers kennen de 'vakantietrek' en spelen daar op in. AH-woordvoerster Pascale Smeets: 'Een paar jaar geleden wist nauwelijks iemand wat couscous was, nu hebben het in ons assortiment.' Een productaanbod van Franse omvang is niet alleen vanwege de beperktere ruimte op de schappen onhaalbaar, volgens Smeets: 'Je moet, met de fabrikant, wel aanwijzingen hebben dat het product gaat lopen. Nederlanders zijn niet zulke vis-eters, dus is het logisch dat je minder visproducten aanbiedt.' Nederlandse hypermarchans zijn niet van het soort dat in een pot Chicken Tonight het toppunt van culinair genoegen herkent. Ze hebben, volgens Ton Bos, 'de cultuur van eten en drinken onder de knie of het nu kant-en-klaar is of zelf gemaakt. Ze willen veel producten ook in Nederland kunnen kopen.'

Op dit punt blijken de vaderlandse culinaire wensen echter ondergeschikt aan een hardnekkig nationaal trekje. In de Auchan is geen enkel product beplakt met 35%-stickertjes om de korting aan te geven op levensmiddelen die tegen de houdbaarheidsdatum zitten. Een beetje minder vers bestaat er niet.

'Nederland heeft de goedkoopste supermarkten van Europa', zegt Bos. 'Albert Heijn is toonaangevend in Nederland. Ze hebben het grootste en diepste assortiment en bieden de beste service. Daar betaal je voor, maar toen de prijzenslag begon een paar jaar geleden, werd dat afgestraft door de consument. Die liep naar de discounters. Albert Heijn werd wel gedwongen mee te gaan in de prijzenslag en z'n ambities te verlagen.'

Albert Heijn heeft z'n plannen voor de bouw van een groot aantal hypermarkten Albert Heijn XL geheten, van meer dan vierduizend vierkante meter op de lange baan geschoven toen de economie begon te kwakkelen. Er werden er slechts vier gebouwd.

Eigen schuld dus? 'Een tijdelijk verschijnsel vermoedelijk, veroorzaakt door de economische dip', zegt Bos geruststellend.

Maar wellicht dat sommige 'culinaire specialiteiten' alleen bij het vakantiegevoel horen en niet mee moeten komen naar Nederland. Zoals vroeger de meegebrachte fles pastis die de rest van het jaar onaangeroerd bleef in het keukenkastje. Op de parkeerplaats in Roncq verplaatst een ernstig gebruind Nederlands echtpaar de inhoud van een winkelkar naar de kofferbak van hun Renault.

Zij: 'Heb jdie Nutella gekocht?'

Hij: 'Die is veel goedkoper hier.'

Zij: 'Maar thuis hebben we toch altijd die van de Euroshopper?!'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden