Niet rechtsaf

Oud-informateur Uri Rosenthal is naar eigen zeggen ‘tot het gaatje gegaan’ in zijn pogingen VVD, PVV en CDA aan tafel te krijgen om onderhandelingen te beginnen over een rechts kabinet....

Zijn woorden waren kort tevoren nog geïllustreerd door de uitnodiging van VVD-leider Mark Rutte aan Geert Wilders, voorzitter van de PVV-fractie, om alsnog samen onderhandelingen te beginnen. Rutte maakte daarmee een grote draai, want in het eindverslag van Rosenthal staat dat de liberale voorman het eens was met Wilders dat onderhandelen over een driepartijenkabinet zinloos is zonder aanwezigheid van de derde partij. Het CDA wil dat VVD en PVV eerst programmatische overeenstemming bereiken, met name wat betreft garanties voor de democratische rechtsstaat, voordat de partij eventueel aanschuift. Anders zou een samenwerking met de PVV niet aan de CDA-achterban te verkopen zijn.

Maar Wilders volhardde in zijn weigering. Ook CDA-fractieleider Maxime Verhagen nam geen ander standpunt in, waardoor een rechts kabinet, in elk geval voorlopig, van de baan, is. Kritiek dat van de rechtse variant te snel is afgezien, met name door Wilders fel verwoord, snijdt daarom geen hout: het zijn deze keer de traditionele CDA’ers, en niet de nieuwlichters van de PVV, die de spelregels veranderen.

Rosenthals opvolger als informateur, Herman Tjeenk Willink (vicepresident van de Raad van State) schreef Wilders, en de vier andere partijen die voorlopig niet aan tafel zitten, afgelopen week een brief, waarin hij stelt: ‘Hoezeer ik een gesprek met u op zichzelf op prijs zou stellen, heb ik na rijp beraad toch moeten besluiten dat een gesprek met u op dit moment niet goed past in deze fase van het informatieproces.’ Dat daar later op wordt teruggekomen, is nog altijd niet uitgesloten.

Natuurlijk is de opstelling van Verhagen een bijzondere. De geformuleerde voorwaarde is er een die hij niet stelt aan andere mogelijke coalities. Maar de politieke entrepreneur Wilders leidt dan ook een bijzondere partij met bijzondere standpunten, waarvan het zeer onwenselijk zou zijn als een aantal (‘kopvoddentaks’) in beleid zou worden omgezet.

Iets anders is de vraag of Wilders gelijk heeft dat zijn 1,5 miljoen kiezers nu in de kou blijven staan. Met andere woorden, is het verstandig dat de PVV buiten de regering blijft? Dat het inhoudelijke gesprek niet heeft plaatsgevonden, is niet goed voor het democratische proces maar dat ligt mede aan Wilders zelf. Voorts is hij mans genoeg om zijn ideeën uit te venten, daarvoor hoeft hij niet te regeren. In reactie op zijn aanwezigheid zijn andere partijen al vaak in zijn richting opgeschoven. Bovendien is de situatie minder uniek dan zij lijkt. De SP overkwam vier jaar geleden hetzelfde. Het is inherent aan coalitievorming. Voor macht moet hij simpelweg nog groter worden (en wat stabieler) en het is niet uitgesloten dat dat gebeurt.

Intussen piekert Tjeenk Willink onder welke noemer hij PvdA en VVD bij elkaar kan brengen. Dat was immers het advies van zijn voorganger Rosenthal. Voor de VVD zijn fors bezuinigen, geen ingrepen in de hypotheekrenteaftrek en een streng immigratiebeleid harde punten, die zichtbaar moeten blijven in een coalitieakkoord, wil zij geloofwaardig kunnen regeren met bijvoorbeeld drie linkse partijen. Want dat lijkt toch de richting te worden: VVD, PvdA, D66 en GroenLinks. Maar de woningmarkt ongemoeid laten is eigenlijk ondenkbaar. De vraag is of en hoe Rutte hier een concessie kan doen. Hij krijgt er dan wel het premierschap voor terug.

Reageren? volkskrant.nl/commentaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden