Niet prestaties, maar steeds vaker ziekteverzuim reden tot ontslag

De arbeidsmarkt lijkt wel darwinistisch, zo sterk is de strijd om werk een survival of the fittest, concludeert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een nieuw rapport. Mensen met een ziekte of handicap komen steeds moeilijker aan een baan. Niet de prestaties, maar de gezondheid en het ziekteverzuim van personeel maakt voor werkgevers het verschil tussen ontslag of aanblijven.

Een arbeidsbemiddelaar van de UWV praat met een vrouw die een maand geleden ontslagen is bij een offshorebedrijf na 7 dienstjaren.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Als een processie van Echternach is het sinds de eeuwwisseling een stapje naar voren en een stapje naar achteren gegaan met zieken en gehandicapten op de werkvloer. Een stap naar voren ging het met de uitkeringen voor arbeidsongeschikten. Het totale aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen - het allitererende afkortingenkwartet WAO, WIA, WAZ en Wajong - nam af van bijna een miljoen in 2002 naar 808 duizend eind vorig jaar.

Een stap naar achteren ging het qua banen. Terwijl de arbeidsdeelname van mensen zonder beperking tijdens de crisisjaren op hetzelfde niveau bleef, daalde het aantal arbeidsgehandicapten met een betaalde baan. Van de gehandicapten zonder recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering had in 2009 60 procent een baan, in 2014 nog 46 procent. Dezelfde trend bij gedeeltelijk arbeidsongeschikten met een WIA-uitkering: in 2008 had 55 procent een baan, in 2014 43 procent.

'Ik denk niet dat we kunnen zeggen dat we erop vooruit zijn gegaan', resumeert SCP-onderzoeker Maroesjka Versantvoort. 'Het is een verhaal van plussen en minnen.'

Het is op het eerste gezicht ook een paradoxaal verhaal: het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen is gedaald, terwijl mensen met een beperking tegelijkertijd minder vaak een baan hebben. Wat is er gebeurd met al die mensen die vroeger een uitkering hadden, en nu werkloos zijn? Die zijn mogelijk in de bijstand terechtgekomen, zegt Versantvoort. 'Een ander deel vinden we niet meer terug in de uitkeringsstatistieken, misschien omdat ze ontmoedigd zijn geraakt en niet meer naar werk zoeken.' Bij het gedaalde aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen speelt ook mee dat het nu moeilijker is zo'n uitkering te krijgen. Wie wel in aanmerking komt, is vaak ouder en heeft vaker psychische of zware lichamelijke problemen, wat de baankansen belemmert.

Lees het interview met SCP-onderzoeker Maroesjka Versantvoort

Doelgroep

Natuurlijk heeft de crisis de situatie geen goed gedaan, maar het is wensdenken om te geloven dat het allemaal wel weer goed komt als de economie op volle toeren draait, denkt Versantvoort. Er zijn ook structurele problemen. Uit enquêtes van het SCP onder werkgevers bleken de economische omstandigheden maar zeer beperkt van invloed te zijn op hun keuze voor vooral werknemers zonder ziekte of beperking. Werkgevers tillen er bijvoorbeeld zwaar aan dat ze zieke werknemers verplicht twee jaar lang moeten doorbetalen, veel langer dan elders in Europa. 'Daardoor calculeren werkgevers misschien in dat het risico om iemand met gezondheidsproblemen aan te nemen of in dienst te houden te hoog is.'

Werkgeversorganisatie VNO-NCW laat in een reactie weten dat er de laatste paar jaar veel ten goede is gekeerd. Het bedrijfsleven heeft met de overheid de afspraak gemaakt om tot 2026 in de marktsector 100 duizend banen te scheppen voor mensen met een arbeidsbeperking. Vorig jaar hadden bedrijven de eerste 6000 banen moeten realiseren, maar ze kwamen uit op ruim 15 duizend, mede geholpen door loonkostensubsidies, no-riskpolissen bij ziekte en andere instrumenten. Een nadeel van de banenafspraak is wel dat veel arbeidsgehandicapten niet tot de doelgroep behoren, en daardoor minder aantrekkelijk zijn voor werkgevers.

Een opmerkelijke uitkomst van de enquêtes van het SCP is dat werkgevers ziekteverzuim of gezondheidsklachten bij werknemers veel zwaarder laten meetellen bij een eventuele ontslagronde of contractverlenging dan de kwaliteit van iemands functioneren. Leeftijd of de economische situatie speelt al helemaal een ondergeschikte rol. Opvallend is ook dat werkgevers niet lichamelijke, maar psychologische klachten als grootste arbeidsgevaar zien voor werknemers. Bijna de helft van de bedrijven noemt werkdruk het belangrijkste arbeidsrisico. Tegelijkertijd blijken werkgevers nauwelijks maatregelen te nemen om burn-outs en een te hoge werkdruk te voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden