Niet 'missie voltooid', maar ook niet 'verloren'

We zullen de Amerikaanse president Barack Obama niet in een straaljager op een vliegdekschip zien landen om de zege in Irak op te eisen met de woorden ‘missie voltooid’....

Diederik van Hoogstraten is correspondent in de VS

Maar zeven jaar later vertrekken de laatste gevechtseenheden uit Irak. De tienduizenden Amerikanen die achterblijven, zullen alleen een ondersteunende rol vervullen. Al enige tijd dragen de door Amerikanen getrainde Irakezen zorg voor de veiligheid.

Het moge duidelijk zijn dat een permanente bezetting geen doel is – of was. Bush’ beleid was om in 2011 uit Irak weg te zijn, een doel dat Obama ook voor ogen heeft.

Bush gooide het roer in 2007 om met een impopulaire, nooit geteste ‘surge’-strategie van méér troepen en samenwerking met voormalige vijanden. Het gevolg was een opmerkelijke omslag onder leiding van David Petraeus, de generaal die in juli het commando in Afghanistan kreeg. Zo werden in Irak de voorwaarden geschapen voor de terugtrekking die Obama nu als de zijne kan presenteren.

Dat doet hij ook. ‘We komen de belofte na die ik tijdens de campagne heb gedaan’, zei de president vorige week. ‘Aan het einde van deze maand is onze gevechtsmissie in Irak voorbij.’ Vicepresident Joseph Biden zal die boodschap vandaag herhalen, en later deze week zal Obama een speciale toespraak houden over Irak.

Niets van dit alles lag drie jaar geleden voor de hand. Amerikanen en Irakezen stierven in groten getale. Het geweld leek nooit te zullen eindigen. De machtigste Democraat in de Senaat, Harry Reid, oordeelde dat Irak ‘verloren’ was. Zijn collega-Senator Obama stemde daar impliciet mee in toen hij tegen de surge stemde. De liberale interventionisten die de oorlog hadden ondersteund, waren toen al om. Hun steun en overtuigingen bleken niet bestand te zijn tegen de realiteit van de strijd.

Bush negeerde de critici, inclusief adviseurs die zich ‘realisten’ noemden. En nu worden voorzichtig stappen gezet richting een islamitische, democratische republiek. Ad Melkert, de hoogste man van de VN in Bagdad, omschreef de vreedzame machtsoverdracht eerder dit jaar als ‘een enorme stap’. De PvdA’er hield een vurig pleidooi voor Europese betrokkenheid bij – en steun voor – de jonge democratie.

Van gedachten veranderen en ingaan tegen de communis opinio vereist moed. De terugtrekking is mogelijk doordat Bush zijn denken en beleid aanpaste aan de werkelijkheid. Obama deed later hetzelfde toen hij de lijn van Bush doorzette. Als opperbevelhebber weigerde hij overhaaste beslissingen te nemen onder druk van de linkse aanhang, waarvoor Irak altijd een fiasco zal blijven – ongeacht de vraag of het land beter af zal zijn dan het was onder een brute dictator die zijn volk onderdrukte, zijn buren bedreigde en de VN negeerde. Ook Melkert toonde zich in staat om oude opvattingen achter zich te laten, zodat hij de VN-missie in Irak met overtuiging en optimisme kan aanvoeren.

Het geweld van extremisten blijft levens eisen. De missie is niet voltooid. Het experiment van constitutionele vrijheid in een islamitisch land is een moeizaam werk in uitvoering. Hoe rommelig en ingewikkeld de democratische staatsvorm is – ook daar – blijkt wel uit de politieke patstelling in Bagdad. Maar het grondwerk voor succes is gedaan door de Amerikanen en Irakezen die weigerden te aanvaarden dat Irak verloren was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden