Niet meer dan hello

Stukje bij beetje wist Piet Schreuders, ontwerper te Amsterdam, de muziek te achterhalen die LeRoy Shield maakte voor de Laurel & Hardyfilms....

Het zou een scène uit een hedendaagse Laurel & Hardy kunnen zijn. Je ziet een man ingespannen naar het beeldscherm van zijn computer kijken. Naast hem ligt een vel met notenpapier en handgeschreven kriebelnootjes. De man beweegt zijn computermuis en één voor één verschijnen de kriebelnootjes in het scherm. Af en toe klinkt hun gekriebel uit een speakertje: koe-koe koekoek - het bekende pesterige themaatje van de Dikke en de Dunne.

Volgende shot. Amsterdam. Een band van zo'n veertien man, genaamd The Beau Hunks, oefent op de noten van de computerman en opeens zijn er ook andere thema's te herkennen. Allemaal van die typische deuntjes, die we als vanzelf met knallende deuren, neerstortende piano's, vallende vazen en ander Laurel & Hardy-leed associëren. Ondertussen kijkt in een pakhuis in Los Angeles een andere man verbaasd naar een stapel notenpapier. Terwijl de camera langs de notenbalken glijdt, horen we de band spelen wat er staat: zo'n snel, melig oorwurmpje dat je oren niet meer uitwil. Alf's Hornpipe lezen we met de camera mee.

De man in Los Angeles pakt de telefoon en belt de computerman in Amsterdam. 'Hallo, met Rob Stone. Ik heb hier wat noten op papier. Alf's Hornpipe. Stelt dat wat voor?' De computerman aarzelt geen seconde. 'Jazeker.'

Zo was het bijna in het echt. Toen de Amsterdamse ontwerper Piet Schreuders zich begin jaren tachtig begon te interesseren voor de muziek die LeRoy Shield voor de Laurel & Hardyfilms had gecomponeerd, moest hij met een technicus de stukjes muziek zonder bijgeluid en dialoog zowat van de soundtrack schrapen.

Het probleem was niet dat er weinig over Shield bekend was, er was gewoon helemaal niets, vertelt Schreuders. Je hoort fantastische muziek die meteen aanspreekt, maar nergens is er iets over te vinden: wie waren de muzikanten, waar zijn de opnamen gemaakt, wie maakte de arrangementen, hoe heten die stukjes, waar is de bladmuziek? Schreuders: 'Dus dat gaat jeuken, irriteren. Er is een genie bezig geweest en hij heeft zich, misschien wel expres, helemaal op de achtergrond gehouden.'

Áls Shield het had gewild, was hij een ster geweest. Maar de man die begon als rondreizend pianist en dirigent/opnameleider bij platenmaatschappij Victor, daarna dirigent werd van het orkest van de National Broadcast Corporation (NBC) in Chicago en tussendoor muziek componeerde voor de films van de Hal Roach Studio's, hield zichzelf zorgvuldig buiten de publiciteit. Een radioverslaggever die hem in een onbewaakt ogenblik een microfoon voorhield ('En hier is de beroemde meneer Shield'), heeft hem niet meer ontlokt dan hello.

De gedachte dat er dan dus des te meer aandacht zou zijn voor het werk zelf, blijkt eerder wens dan werkelijkheid. Meer dan honderd 'heel briljante' orkeststukken moet Shield gecomponeerd hebben, volgens Schreuders, maar een tastbaar spoor is niet voorhanden. In de catalogi die Schreuders raadpleegde, zijn slechts drie uitgegeven stukken te vinden.

Maar waar het jeukt, blijf je krabben. En al was Shield meer in zijn werk geïnteresseerd dan in publieke belangstelling, hij deed het niet uit liefdadigheid. Via zoiets banaals als de copyright-jaarboeken in de Library of Congress in Washington kon Schreuders beetje bij beetje Shields muziek traceren. Zo kreeg hij (na een jaar wachten op toestemming van de erfgenamen) de zogeheten lead sheets in handen: genummerde A-viertjes met notenbalken, simpele melodietjes en codes als 'Hal Roach Production F-11'. Waarbij 'F-11' de aanduiding bleek te zijn voor de Laurel & Hardyfilm Our Relations, in 1936 gedraaid in de Hal Roach Studio in Culver City.

Een ander stukje van de puzzel vond Schreuders in de archieven van de Nederlandse auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra in Amstelveen. Op cue sheets was exact aangegeven welke stukjes muziek in de film waren gebruikt. Titel, volgorde, componist, of de muziek geheel dan wel gedeeltelijk was gebruikt - het stond er allemaal op. Zaken als bezetting en orkestratie waren dan wel niet bekend, maar Schreuders en de arrangeurs van The Beau Hunks hadden er genoeg aan om de afzonderlijke nummers te transcriberen ('gewoon, puur op gehoor'), te instrumenteren en de partijen via de computer uitvoeringsklaar te maken.

Zo verscheen tot grote vreugde van de Dikke en de Dunne-fans halverwege de jaren negentig een cd-box met de 'Original Laurel & Hardy Music' van The Beau Hunks. De cd ging zelfs met een NASA-astronaut mee die in outer space graag de muziek uit zijn jeugd wilde horen. Compleet met ruimtecertificaat kreeg Schreuders als dank diezelfde cd na een reis van elf miljoen kilometer in 1998 retour. Mooi slot van een mooi verhaal.

Tot Rob Stone, een jonge bibliothecaris in opleiding, belde vanuit het pakhuis in Los Angeles waar hij een jaar was gestationeerd. Die verloren gewaande muziek, die Schreuders en de Hunks met zoveel geduld hadden uitgeschreven en gereconstrueerd, bleek dus wel degelijk nog te bestaan. En zelfs meer dan dat, werd duidelijk toen alle partijen en pianopartituren waren geïnventariseerd.

Al die tijd was Schreuders van de aannemelijke veronderstelling uitgegaan dat alle stukjes met de code F-11 bij elkaar de complete filmmuziek van Our Relations zouden opleveren. Maar op de bestaande filmkopieën was slechts een gedeelte van die muziek te horen: weinig zachtzinnige filmeditors hadden bij de montage stukken film weggesneden en daarmee ook de muziek weggegooid. Met behulp van de partijen uit het pak van Stone konden alle F-11 stukjes in de oorspronkelijke volgorde en bezetting worden geplaatst.

Uiteindelijk bleek de originele filmmuziek van Our Relations een doorgecomponeerde suite waar behalve The Beau Hunks ook het Metropole Orkest en dirigent Jan Stulen voor moesten aantreden. De cd die ze maakten is meer dan een schoongeborstelde re-issue. Violen, fluiten en fagotten, die zelfs aan de getrainde oren van de transcriptie-makers waren ontsnapt, bloeien op de meest onverwachte momenten op. Als bij een schilderij waar de oorspronkelijke tinten weer tevoorschijn zijn gekomen na restauratie. De originele Laurel & Hardy-muziek: nu in kleur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden