Niet kopen, maar netwerken

De TEFAF in Maastricht is vooral de kunstbeurs van het grote geld. Nederlandse musea lijken er weinig kans te maken....

Bel deze week een museum met oude schilderkunst, waar ook te wereld, en je zult er de conservator niet aantreffen. Net zomin als de directeur, waarschijnlijk. En als Maastricht de komende dagen dichtsneeuwt, kan dat nog wel even zo blijven. Want iedereen is op de TEFAF. Terwijl vermogende verzamelaars zich soms laten aanvliegen in eigen jets, en 's ochtends de Jaguardichtheid op de snelwegen rond Maastricht toeneemt , vallen de museale bezoekers op door bescheidenheid. Maar ze vormen een onmisbaar onderdeel van het slenterende en elkaar groetende volk in het MECC.

De TEFAF is een begrip. Een beurs zonder concurrentie. En hoewel er meubels, sieraden, muziekinstrumenten, en moderne kunst wordt verhandeld, is de TEFAF toch eigenlijk dé beurs voor (Nederlandse) oude meesterschilderijen. Dit jaar hangen er onder meer drie schilderijen van Jan Lievens, een Portret van een Jongeman door Perugino en een Portret van een Man door Hans Memling.

'Ooit was het unieke van de TEFAF dat het vanwege de ligging bezoekers uit drie landen trok. Maar tegenwoordig trekt de beurs verzamelaars uit de hele wereld en komt 75 procent van de galeristen uit het buitenland', zegt Jeanette Gerritsma, medewerker van de kunsthandel van Rob Noortman, die eind jaren zeventig The European Fine Art Fair oprichtte.

Maar wat moet een museumconservator op de beurs van het grote geld? De meesten hebben immers niet ieder jaar een aankoopbudget. 'Je bent weer op de hoogte van het aanbod, en kunt schilderijen vergelijken', zegt conservator Norbert Middelkoop van het Amsterdams Historisch Museum. Dat aanbod is kwalitatief goed vanwege de strenge keuring door de Vetting Committee. 'Bovendien krijg je een indruk van de marktwaarde van de verschillende schilders.'

Zelf kocht hij in 1998 voor het AHM het Portret van de familie Jacott-Hoppesack van Pieter de Hooch (1670), voor 1,4 miljoen gulden van handelaar Johnny van Haeften. Maar de andere keren dat hij de beurs bezoekt, is het omdat hij er steevast zijn collega's tegen het lijf loopt.

De TEFAF is voor de museumman een speelveld voor relatiebeheer. Het Rijksmuseum had vorig jaar een eigen stand. Dit jaar schreef conservator Taco Dibbits een artikel in de dikke beurscatalogus. Over zijn aankoop, de Burgemeester van Delft van Jan Steen (1655). Niet dat hij die op de TEFAF heeft gekocht. 'Het gaat om binding met verzamelaars,' zegt Dibbits. 'Het museum profileert zich op de beurs omdat er mensen lopen die wellicht in de toekomst een legaat aanbieden.' Die contacten zijn belangrijk voor het museum, en ook verzamelaars hebben behoefte aan contact met museumdeskundigen.

Maar ook voor Dibbits draait het voor een deel om het intercollegiale netwerken. Voor bruikleenverkeer en andere samenwerking bij tentoonstellingen van oude kunst is het belangrijk dat je elkaar kent. Er zijn met name veel Amerikaanse conservatoren in Maastricht, zegt Dibbits: 'Amerikaanse musea hebben grotere aankoopbudgetten, en ze hebben meer behoefte aan schilderijen van de kwaliteit net onder toppers als Rembrandt en Vermeer.' En in die markt voorziet Maastricht.

Met zoveel gelijkgestemden lijkt een plek op de TEFAF een must voor iedere handelaar. Maar dat is niet zo. De New Yorkse Otto Naumann gaf er na jaren de brui aan nadat zijn Rembrandt (Minerva, 1635) er in 2002 niet verkocht. De Haagse vader en zoon Hoogsteder hebben het nut van een plek op de beurs nooit gezien. 'Een stand is duur, en alles gaat snel. Een museum kan niet in een dag een schilderij kopen', zegt Hoogsteder senior.

Is het voor een museum dan zo moeilijk op de TEFAF te kopen? Norbert Middelkoop ziet er juist het voordeel van in: 'De eerste dag van de beurs hadden we geen geld voor de De Hooch. De laatste dag was het verzameld. Zo'n evenement genereert een gigantische hoeveelheid aandacht, én publiciteit. Daardoor is de kans dat een museum geld van fondsen binnenhaalt groter als een schilderij op de TEFAF hangt. De TEFAF werkt imagoversterkend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden