Niet iedereen is een Rambo

Een Amsterdammer die jongens in de tram aansprak op asociaal gedrag werd gemolesteerd. ‘Ingrijpen kan nooit een morele plicht zijn.’..

AMSTERDAM Het is de nachtmerrie van menige burger. Je spreekt iemand aan op asociaal gedrag en je wordt in elkaar geslagen, of erger. Natuurlijk kun je ook de andere kant opkijken, maar dan heb je weer een hekel aan jezelf.

Jongens die bereid zijn om geweld te gebruiken, hebben op straat een enorme macht, omdat brave burgers niets durven te zeggen, laat staan fysiek ingrijpen. Het recente incident in een Amsterdamse tram versterkt die angst: het is levensgevaarlijk om je uit te spreken.

Volgens sommige sociologen past straatgeweld in een algehele verhuftering van de samenleving, net als luidruchtig mobiel bellen of asociaal verkeersgedrag. Fysiek geweld is een extreme uiting van een cultuur waarin mensen steeds meer ruimte voor zichzelf opeisen.

Anderen wijzen op meer specifieke factoren. Ook Nederland kent een straatcultuur, waarin jongens willen laten zien wie de baas is. Met machogedrag compenseren zij hun gebrek aan status in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Die straatcultuur is niet specifiek voor allochtonen, zeggen deskundigen, hoewel allochtonen wel sterk zijn oververtegenwoordigd.

Maar het is gevaarlijk om aan één incident een zware sociologische verklaring te hangen, vindt criminoloog Henk Ferwerda, directeur van Bureau Beke in Arnhem. Hij deed veel onderzoek naar geweld op straat. ‘Van de buitenkant lijken het vaak heel duidelijke verhalen. Iemand spreekt een ander aan en wordt in elkaar geslagen. Maar in negen van de tien gevallen ligt het genuanceerder.’

Het slachtoffer was al te bijdehand, was zelf ook agressief of had net zo goed zelf de dader kunnen zijn. Ferwerda beklemtoont overigens dat hij de details van het Amsterdamse tramincident niet kent.

Maar er zijn ook talloze slachtoffers die niets verkeerd hebben gedaan. Het blijft moeilijk te verteren dat agressieve jongens met een grote bek de baas zijn op straat.

De campagne waarbij de overheid opriep om bij geweldsincidenten 112 te bellen, leek de angst alleen maar groter te maken. Vooral niet zelf ingrijpen!

Zou de burger niet juist iets weerbaarder moeten worden? Ferwerda: ‘Dat lijkt me geen goed idee. Risicomijdend gedrag is helemaal niet verkeerd. In sommige uitgaansgebieden is het beter om na 3 uur ’s nachts weg te blijven, als iedereen onder invloed verkeert.’

Natuurlijk is het mooi dat sommige mensen wél ingrijpen, zegt Ferwerda, maar dat kun je nooit als morele plicht opleggen. ‘Er zijn genoeg mensen die wel ingrijpen, of de politie helpen als die in het nauw komt. Maar dat zijn meestal mensen die weten wat ze doen. Ze denken: ik kan deze situatie wel aan. Als je het niet kunt, maak je het vaak alleen maar erger. Niet iedereen is een Rambo. Het is vooral belangrijk dat je de risico’s goed inschat. Dat kun je laf noemen. Het is vaak wel verstandiger.’

Overigens blijkt uit de cijfers niet dat Nederland de laatste jaren onveiliger is, noch dat Nederlanders banger zijn geworden. De politie registreerde meer geweldsmisdrijven, maar volgens slachtofferenquêtes bleef deze vorm van criminaliteit stabiel: jaarlijks wordt ongeveer 1 procent van de bevolking slachtoffer van mishandeling.

Het incident in Lijn 3
Zondag 1 augustus werd evenna middernacht in tram 3 een26-jarige man ernstig mishandeldnadat hij twee andere reizigersop hun gedrag had aangesproken.De jongens spuugdenherhaaldelijk op de vloervan de tram. Toen de man daariets van zei, riepen de twee hunvrienden erbij, die achter in detram stonden.

De groep, volgens getuigen zevenof acht personen, storttezich op de man. Toen de tram bijeen halte stopte, zette het geweldzich buiten voort. ‘Ik vielop mijn rug. Ze zijn met mijnhoofd gaan voetballen’, zei hetslachtoffer op de stadszenderAT5. Ook is hij gestoken in zijnachterhoofd, borst en hals. Hetslachtoffer heeft een paar dagenin het ziekenhuis gelegenen is nog steeds aan het herstellenvan de aanval.

De opgepakte 15-jarige verdachtewerd kort na het incidentweer vrijgelaten wegensgebrek aan bewijs. In de hoopde andere personen uit degroep te vinden, heeft de politiecamerabeelden uit de tram vrijgegevenwaarop zij goed te zienzijn. Inmiddels heeft de politiezestien ‘bruikbare tips’.

Wat te doen?
Tips van de overheid, naar aanleiding van een golf geweldsincidenten tegen werknemers met een publieke taak:

1. Mobiliseer anderen en spreek samen de dader aan.

2. Bel 112.

3. Blijf bij het slachtoffer.

4. Maak indien mogelijk foto’s voor de politie en meld je als getuige.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden