Column

Niet iedere werkloze gebaat bij verplichtingen en dwang

Fraaie woorden zijn het, die de opvatting moeten schragen dat het voor iedereen haalbaar moet zijn: een normale, betaalde baan. Die opvatting moet de dwang en drang rechtvaardigen waarmee mensen de afgelopen vijftien jaar uit de bijstand zijn gesleurd: hup, werken jij.

Beeld anp

Helemaal zeker was de Volkskrant kennelijk niet van zijn zaak, dus werd gisteren op de voorpagina omzichtig gekopt: 'Bijstand lijkt voor velen eindstation'.

Mooi, dat 'lijkt'.

Alsof de krant wilde zeggen: u behoort tot die 10 procent die al meer dan vijftien jaar in de bijstand zit, het ziet er niet naar uit dat het nog wat zal worden met wat ze loonvormende arbeid noemen, vergeet het maar, de trein gaat niet meer rijden, maar we willen niemand voor het hoofd stoten of op het hart trappen, en anders zijn we de rest van de week zoet met het scheppen van ingezonden boosheid uit onze mailboxen en het beantwoorden van verdrietige brieven waarin ons wordt verweten dat we mensen van hun illusies beroven, weet je wat, we frommelen er 'lijkt' tussen.

Binnenin stonden interviews. Met Jacques Peeters, 57, in de bijstand sinds hij in de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn studie geologie afbrak. Een veteraan die alles al heeft meegemaakt, van de tijd dat je 'alleen maar briefjes hoefde in te leveren' en er verder geen haan die naar je kraaide, tot de tijd van gedwongen reïntegratietrajecten, strenge controles en strafkortingen.

Nee, het lijkt er niet op dat Jacques Peeters nog uit de bijstand zal geraken voordat zijn AOW ingaat. Misschien geeft dat niet. Hij is - lijkt - nuttig en gelukkig als vrijwilliger bij de bijstandsbond en bij MUGmagazine. Misschien is het wel erger dat de mensen die het beleid ontwerpen en uitvoeren een man als Jacques Peeters blijven kwellen met verplichtingen, controles, dwang en drang en de illusie dat er voor iedereen een betaalde baan is.

Het was Ahmed Aboutaleb die, toen hij nog staatssecretaris van Sociale Zaken was, de woorden sprak: 'De harde kern in de bijstand is als een pakje boter dat net uit de ijskast komt. Je kunt er altijd wel wat van afschrapen.'

Het was niet de smakelijkste vergelijking uit de geschiedenis van de bijstand, wel eentje die van optimisme getuigde. Nou ja, een soort van dan. Het is weleens mooier en met meer vuur gezegd, met meer onderkenning ook dat het om mensen en niet om boterhamvet gaat: we laten niemand achter, we weigeren mensen af te schrijven, ieder mens telt.

Fraaie woorden zijn het, die de opvatting moeten schragen dat het voor iedereen haalbaar moet zijn: een normale, betaalde baan. Die opvatting moet de dwang en drang rechtvaardigen waarmee mensen de afgelopen vijftien jaar uit de bijstand zijn gesleurd: hup, werken jij.

Het heeft geholpen, bij de makkelijke groep. Maar in het land wonen ook mensen die zich maar moeilijk kunnen handhaven in een ingewikkelde samenleving. Mensen met fysieke en psychische problemen, die moeite hebben met lezen en schrijven, gewoon niet zo bijdehand zijn, zijn gesneuveld in het onderwijs, door pech en ongeluk zijn bezocht.

De optimist gooit er wat scholing tegenaan, een cursus vroeg leren opstaan en een workshop solliciteren, en zegt: klaar, nu moet je het zelf doen. Maar, zoals René Paas van Divosa, de koepel van sociale diensten, gisteren in de Volkskrant zei: 'Onderwijs is geen wondermiddel. Intelligentie is niet gelijk verdeeld.'

Vroeger konden deze mensen hun eigenwaarde halen uit een beschermde omgeving, van gesubsidieerde banen en sociale werkplaatsen.

Die zijn geofferd voor het idee dat elk mens maakbaar is.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden