Niet iedere olieramp is ook milieuramp

Olierampen met lekke tankers voor de kust hebben op korte termijn dramatische effecten op vogels en zeedieren, maar al na enkele jaren kunnen de meest nadelige gevolgen zijn verdwenen....

Het beste voorbeeld van een gelukkig afgelopen olieramp is die van de tanker Braer voor de kust van Schotland in 1993. In hoeveelheid verspilde olie (85 duizend ton) was het de grootste olieramp aller tijden; bijna twee keer groter dan de Exxon Valdez in Alaska in 1989. Toch konden na een jaar vrijwel geen lange-termijn effecten meer worden gemeten.

'Met name in hoog-energetische gebieden, in wilde zeeën met veel golfslag, breekt olie snel af. Bij het stranden van de Brear waren vanwege het winterseizoen de meeste vogels al verdwenen. In het voorjaar, wanneer de algenbloei begint, zijn de gevolgen voor het ecosysteem veel erger.'

De gevolgen van olielozingen zijn afhankelijk van het seizoen, de temperatuur, het soort kustlijn en de hoeveelheid en soort olie, zegt Boon. In het geval van de tanker Prestige voor Spanje lijkt niet de hoeveelheid het probleem. Toen gistermiddag één helft van het schip in de diepte verdween, was ruim vijftienduizend ton olie weggelekt.

Het soort olie is wel slecht nieuws, menen de experts. In tegenstelling tot eerdere berichten bevat dat schip geen dieselolie, die gemakkelijk afbreekt, maar zware stookolie.

'Dat noemen wij persistente rommel', zegt dr. Wierd Koops van onderzoeksinstituut TNO in Den Helder, die gespecialiseerd is in de aanpak van olievervuiling op zee. Elk ander type olie breekt gemakkelijker af. 'Zware stookolie belandt uiteindelijk altijd op de zeebodem of op de kust.'

Volgens Koops is het een gelukkige omstandigheid dat Rijkswaterstaat vier dagen geleden een Nederlands oliebergingsschip met veegarmen naar Spanje heeft gestuurd. Dinsdagmiddag kwam het schip aan. Het kan per veegbeurt vijfduizend ton olie opruimen. 'Een uitstekend voorbeeld van tijdige internationale samenwerking'.

Overigens had de olieramp het best bestreden kunnen worden door de tanker naar een afgesloten baai te slepen waardoor de vervuiling tot een klein gebied beperkt zou zijn gebleven, zegt hij. 'Daar praten we al vijftien jaar over, maar niemand wil die verantwoordelijkheid.'

Ook woordvoerder Lars Walden van bergingsbedrijf Smit pleit ervoor om langs de hele Europese kust 'veilige havens' aan te wijzen voor calamiteiten. 'Ons probleem is dat we de zee op moeten met zo'n tanker. In een afgesloten baai blijven de milieueffecten het best beperkt.'

Op sommige kusten zijn olielozingen overigens rampzaliger dan anderen, zegt ecoloog Boon van het NIOZ. 'Op rotsen breekt het relatief snel af. Wanneer het de bodem ingaat, zoals in de Waddenzee zou gebeuren, blijft de olie opgesloten in een zuurstofloze omgeving en zal het daar nog jaren blijven zitten.'

De lage temperatuur in Alaska was één van de andere nadelige factoren bij de ramp van de Exxon Valdez, de grootste milieuramp in de Verenigde Staten. De directe gevolgen waren groot: 250 duizend exemplaren van 26 verschillende zeevogelsoorten werden gedood. Het herstel van het getroffen gebied duurde vier tot negen jaar. Toen waren 23 vogelsoorten volledig hersteld, terwijl van de anderen betwijfeld werd of de lagere populatie aan de olieramp moesten worden toegeschreven.

Hoge temperaturen op de Galapagoseilanden hielpen in januari 2001 de effecten van de olielekkage juist te minimaliseren. In dit zeer kwetsbare natuurgebied lekte drieduizend ton diesel en stookolie weg uit de lekke tanker Jessica. Maar het grootste deel verdampte in de lucht en het aantal getelde dode dieren viel aanvankelijk mee: één zeeleeuwenpuppie en vijf vogels.

Onderzoek naar de gevolgen na een jaar wezen overigens uit dat het ecosysteem wel degelijk heeft geleden. Op het meest getroffen eiland Santa Fé stierf uiteindelijk zestig procent van de zeeleguanen aan een verstoring van het spijsverteringssysteem. Verwacht wordt dat die populatie zich de komende jaren weer zal herstellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden