Niet iedere gemeente heeft twee musea nodig

Wekelijks nemen de cultuurspecialisten van de Volkskrant stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week: Rutger Pontzen.

'Nederland heeft met achthonderd musea de grootste museumdichtheid ter wereld, maar de meeste mensen kennen alleen de grote instellingen. We moeten oppassen dat kleinere musea, die qua publiciteit nooit kunnen tippen aan het Rijksmuseum of het Stedelijk, niet ondergesneeuwd raken.'

Was getekend: Henk van Os, hoogleraar Kunst en Samenleving aan de Universiteit van Amsterdam. Zelf ooit directeur van een van die 'grote instellingen', het Rijksmuseum. Én: de man die als goedlachse presentator van tv-programma's als Museumschatten en Beeldenstorm een gigantisch en gevarieerd publiek voor kunst wist te enthousiasmeren.

Van Os deed bovenstaande uitspraak naar aanleiding van het recordaantal bezoekers dat in 2014 een Nederlands museum had bezocht. 6,6 miljoen om precies te zijn, van wie de helft uit Nederland. Bijna 10 procent meer dan het jaar ervoor. Wat een geweldige opsteker is voor de Nederlandse museumwereld.

Tevens een hoeveelheid bezoekers die, als het aan Van Os ligt, beter over datzelfde Nederlandse museumlandschap moet worden uitgesmeerd. Zodat alle kunstinstellingen van deze toenemende belangstelling kunnen profiteren.

Want dat is zijn analyse: musea besteden steeds meer aandacht aan een programmering voor een breder publiek. Dat publiek is steeds meer een afspiegeling (een 'goede dwarsdoorsnede') van de samenleving. Ergo: het zou mooi zijn als die dwarsdoorsnede van de Nederlandse bevolking niet alleen naar het Rijks, Van Gogh of Stedelijk in Amsterdam gaat, maar ook in de regio aan zijn trekken komt.

Het is een overtuigende analyse, waar geen teennagel tussen te krijgen is. Zeker, culturele spreiding en diversiteit, het letten op de kleintjes, verheffing van het volk, de kreten zijn er nog steeds. En begrijpelijk, dat de man die een groter en breder (tv)publiek voor kunst wist te interesseren zich nu druk maakt waar dat publiek in Nederland naar toe kan.

De analyse van Van Os heeft een bezorgde ondertoon. Want, oh, oh, oh, die kleine musea in de regio, ze hebben het een stuk moeilijker dan hun grotere broers en zussen in de Randstad. Teruglopende subsidiebijdragen van de cultuurwethouder en een moordende concurrentie.

De vraag is wel of het alleen een mate van 'publiciteit' is, zoals Van Os suggereert, of deze kleintjes het zullen redden of niet? Alsof een slimme pr-tactiek genoeg is om hen uit de brand te helpen. Bijvoorbeeld om tentoonstellingen te laten inrichten door BN'ers (van wie er ook steeds meer zijn). Een fanfare bij de opening te laten spelen. Bloembollen uit te delen bij een tentoonstelling van, eh, bloemstillevens.

Aandacht voor de kleinere musea in Nederland, je kan er niets op tegen hebben. Maar heeft Henk van Os ook goed naar dat cijfer gekeken? Achthonderd! Achthonderd musea! Dat is er één per 20 duizend inwoners. Gemiddeld twee per gemeente. In Sluis, Hulst, Moerdijk, Oldenzaal, Langedijk, maar ook Ridderkerk, Vianen en Best.

Het zijn getallen waar je koud van wordt. Moeten al die musea wel bezocht worden? Hebben ze allemaal een reden, of beter, een noodzaak van bestaan.

Want laten we wel wezen: als je bij het ene museum de deur achter je dicht hebt geslagen, sta je op de stoep van het volgende. Met eigen personeel, kosten van aankoop en onderhoud, rekeningen voor energie en verzekeringen. Die ook allemaal betaald moeten worden met eigen inkomsten. Want de vanzelfsprekendheid van een overheidstoelage is verleden tijd.

De belangrijkste vraag is: hoeveel musea kan Nederland aan?

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Hein Janssen, Rutger Pontzen of Wieteke van Zeil stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.